Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ PT.II: X-MEN – DAYS OF FUTURE PAST

Θαυμάζω την ελπίδα και την πίστη του Xavier. Είναι ενδεικτικές του ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να συμβιβαστεί με την κατάσταση του παρόντος και διαρκώς ελπίζει σε κάτι καλύτερο που θα αποκαλυφθεί κάπως, κάποια στιγμή στο μέλλον. Αν εξαιρέσεις μερικές απαισιόδοξες φωνές, μεγάλο τμήμα του φιλοσοφικού στοχασμού προσπάθησε ποικιλοτρόπως να θεμελιώσει αυτή την προσδοκία σε κάποιο σύστημα. Αυτή είναι η μία πλευρά του νομίσματος. Η άλλη (στο καθημερινό επίπεδο των κοινών θνητών, μακριά από το φιλοσοφικό στερέωμα) είναι η διαρκής ενασχόληση με τους παράγοντες που μας οδήγησαν εδώ που είμαστε, καθώς και η οικεία σκέψη: “πώς θα ήταν τα πράγματα αν….?” Δυστυχώς όμως, όπως μας πληροφορεί η εμπειρία μας, η ενασχόληση αυτή με τις αποφάσεις του παρελθόντος που οδηγούν σε ένα δυσάρεστο παρόν ή μέλλον δεν αλλάζει ουσιαστικά τίποτα, πέρα από την εγρήγορσή μας μπροστά στο ενδεχόμενο οι καταστάσεις να επαναληφθούν. Και είναι όντως τρομακτικό το πώς ο εαυτός μας πριν αρκετό καιρό μπορεί να επηρεάσει τον εαυτό μας σήμερα ή αύριο. Οι πράξεις του παρελθόντος αντηχούν στο παρόν και το μέλλον και αυτό δημιουργεί μία αίσθηση τρόμου σχετικά με το πώς είναι δομημένη η πραγματικότητα.

Οι X-Men ασχολήθηκαν με το πώς και με το αν το παρελθόν θα μπορούσε να αλλάξει. Πέρα από τα φανταστικά στοιχεία της ταινίας, είναι πράγματι ένα ενδιαφέρον νοητικό πείραμα να σκεφτεί κανείς το τι θα μπορούσε να αλλάξει αν αυτό ήταν εφικτό. Θα μπορούσε να αποτρέψει μία απεχθή πράξη, ίσως θα μπορούσε να εμποδίσει τον εαυτό του από το να εκστομίσει μία λέξη που τελικά είχε ολέθριες συνέπειες; Καλά όλα αυτά, αλλά είναι μάλλον μονοδιάστατα. Υπάρχουν τρία προβλήματα που διακρίνω σε έναν παρόμοιο τρόπο σκέψης: 1) Όπως υπάρχει ένα πλέγμα παραγόντων που ευθύνονται για μία πράξη, έτσι υπάρχει κι ένα πλέγμα συνεπειών που απορρέουν από αυτή. Το να πω ότι “αν δεν είχα κάνει αυτό τότε δεν θα είχε συμβεί το άλλο” είναι αφελές. Το αίτιο του προβλήματος δεν είναι πάντα (ή μόνο) αυτό που νομίζεις και οι συνέπειες είναι πολύ περισσότερες (όχι απλά θετικές ή αρνητικές) από όσες νομίζεις. 2) Ακόμη κι αν άλλαζες τη συνέπεια μιας πράξης, αυτό δεν λέει τίποτα για τα κίνητρα ή την πράξη αυτή καθ’ εαυτή. Η συνεπειοκρατία είναι ένας τρόπος να σκέφτεσαι, αλλά η αξιολόγηση της ψυχολογίας του ατόμου όταν παίρνει μία απόφαση καθώς και η ίδια η πράξη επίσης πρέπει να αξιολογηθούν. Η συνεπειοκρατία έχει να κάνει (συνήθως) με το τι είναι ευχάριστο, ενώ οι άλλες δύο πτυχές με το αν το άτομο είναι ενάρετο ή όχι και με το αν η πράξη είναι σωστή ή καλή. 3) Είναι το πραγματικό πρόβλημα η λάθος πράξη ή κάτι βαθύτερο; Αυτό το τελευταίο θέλει λίγο περισσότερη σκέψη.

Έχουμε επανειλημμένα πει ότι στον κόσμο των comics δεν υπάρχει λύτρωση. Το Κακό απλά αλλάζει μορφή και ελπίζουμε οι σωτήρες να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι για να το αντιμετωπίσουν έγκαιρα. Το θέμα δεν είναι αν θα χτυπήσεις το πρόβλημα στη ρίζα του, αλλά το αν θα αντιμετωπίσεις τη μορφή που το πρόβλημα πήρε στην εκάστοτε περίπτωση. Και αυτό δεν μας προβληματίζει. Μακριά από τη Χριστιανική κοσμοθεωρία, το πρόβλημα, το ΠΡΟΒΛΗΜΑ, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί. Και ο λόγος είναι ότι δεν θεωρούμε ότι κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει. Κι έτσι βρισκόμαστε σε ένταση: ελπίζουμε σε ένα καλύτερο μέλλον, ελπίζουμε σε ένα μεταμορφωμένο ανθρώπινο γένος, σε κάποιον παράδεισο επί γης, μόνο και μόνο για να δούμε ότι αυτά στα οποία ελπίσαμε δεν ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες μας. Αλλά συνεχίζουμε να ελπίζουμε παρόλα αυτά (κάτι που δείχνει ότι δεν είναι μόνο οι Χριστιανοί που έχουν “παράλογη” πίστη κι ελπίδα…). Κι αν όντως κάποια στιγμή η ελπίδα μας χαθεί, αυτό θα σημάνει και την απώλεια της ανθρωπινότητάς μας. Σωστά. Το πρόβλημά μας όμως δεν εντοπίζεται στο παράλογο της πίστης μας, αλλά στο αντικείμενό της ή στην αντίληψή μας για το τι είναι αυτό που τελικά είναι προβληματικό. Στην εν λόγω ταινία, το πρόβλημα αφορά διαταραγμένες σχέσεις, πράγμα που μεταφράζεται σε δυσπιστία, φόβο, οργή και που τελικά καταλήγει σε όλεθρο. Με άλλα λόγια, αυτό που πάσχει είναι η καρδιά της ανθρώπινης ύπαρξης. Κι αυτό κανείς υπερήρωας δεν μπορεί να το διορθώσει. Λύση φυσικά και υπάρχει. Το πρόβλημα είναι ότι δεν την αντιλαμβανόμαστε γιατί δεν είμαστε προετοιμασμένοι για αυτή, αφ’ ενός, και αφ’ ετέρου γιατί εστιάζουμε σε λάθος αίτια.

By | 2015-12-19T09:40:21+00:00 December 17th, 2015|ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ|0 Comments

About the Author:

Giorgos studied Biology at the University of Patras, Greece and did his Master's in Philosophy of Science at the University of Athens. He works at the pharmaceutical sector while doing his PhD in Philosophy. Giorgos is the coordinator for "Imago Dei", a place where Christians and non-Christians meet to exchange opinions about their worldview and overall perception of reality.