Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ “ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΟΥ” ΣΤΟΝ ΑΙΩΝΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

“Πιστεύω ότι το πρώτο πράγμα που ένας Χριστιανός πρέπει να κάνει όσον αφορά ζητήματα κοινωνικής ηθικής είναι το να είναι απόλυτα ρεαλιστής, να έχει μία όσο το δυνατόν πιο ακριβή κατανόηση των γεγονότων…”. Αυτή είναι μία από τις πιο ίσως επιδραστικές παραδοχές του Jacques Ellul (ELLUL, 1969) η οποία έχει ως σκοπό να αφυπνίσει τη Χριστιανική αντίληψη απέναντι στα ρεύματα που διαμορφώνουν αυτό που ονομάζουμε σύγχρονη εποχή, εφόσον μπορούμε να δεχτούμε ότι κάτι τέτοιο μπορεί να οριστεί με ακρίβεια. Όσον αφορά την τεχνολογική πρόοδο, με ασφάλεια μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι οποιοσδήποτε προβληματισμός σχετίζεται με αυτή, εμπίπτει στη σφαίρα του ηθικού στοχασμού, και μέσα από αυτό το πρίσμα είναι που θα εξετάσουμε την ένταση μεταξύ του υπερβατικού και της τεχνολογίας στο παρόν κείμενο. Ο λόγος είναι ότι το τεχνολογικό σύστημα (ELLUL, 1980) επιδρά μεταμορφωτικά σε παραδοσιακούς ορισμούς περί της καλής ζωής, με αποτέλεσμα να καθιστά επιτακτική ανάγκη την απάντηση από τη Χριστιανική κοσμοθεωρία, δεδομένου του ηθικού πυρήνα αυτής. Με άλλα λόγια (και με απλούστερη διατύπωση) έξω από την εκκλησία υπάρχει μία κουλτούρα μέσα στην οποία καλούμαστε να κηρύξουμε το Ευαγγέλιο. Μία κουλτούρα τα χαρακτηριστικά της οποίας πρέπει να διερευνήσουμε με διανοητική/πνευματική ακεραιότητα και εις βάθος, ώστε να γίνουμε δίαυλοι της χάρης του Θεού, όντας ταυτόχρονα σε επαφή με την εποχή μας, χωρίς όμως να την αφήνουμε να μας ορίζει πλήρως. Και επειδή αργά ή γρήγορα οποιαδήποτε κουλτούρα θα εισέλθει στην εκκλησία, πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση ώστε να διαφυλάξουμε τα διαχρονικά χαρακτηριστικά αυτής από τις διαβρωτικές επιδράσεις οποιασδήποτε μη-Χριστιανικής κοσμοθεωρίας.

Αυτό σε καμία περίπτωση δε σημαίνει ότι ο Χριστιανός απορρίπτει ολοκληρωτικά την τεχνολογία και τα οφέλη της και ότι κατά βάθος πρέπει να επιθυμούμε την επιστροφή σε πιο πρωτόγονες εποχές. Αυτό είναι το ένα άκρο στη συζήτηση περί της ‘τεχνολογίας’, και, όπως σε κάθε περίπτωση, το ‘άκρο’ είναι πάντα το πιο εύκολο και το πιο ασφαλές. Το άλλο άκρο φυσικά είναι η άνευ όρων αποδοχή των τεχνολογικών επιτευγμάτων, με τη συνήθη μάλιστα δικαιολογία/αιτιολογία ότι ο Χριστιανός είναι σε επαφή με την εποχή του κι έτσι το κήρυγμα του Ευαγγελίου μπορεί να γίνει πιο εύκολο ή πιο αποτελεσματικό. Η αλήθεια, όπως γίνεται συνήθως, βρίσκεται κάπου στη μέση. Χρειαζόμαστε τα κριτήρια εκείνα, τα οποία θα μας επιτρέψουν να διαχωρίσουμε τις ευεργετικές από τις καταστροφικές επιδράσεις της τεχνολογίας στην κοσμοθεωρία μας, κάτι που φυσικά απαιτεί διανοητικό και πνευματικό αγώνα, εφόσον πάντα επιθυμούμε η εκκλησία να διαδραματίσει το ρόλο της σαν αντι-κουλτούρα. Αλλά για να γίνει αυτό πρέπει να επιλέξουμε σωστά τους στόχους μας, ενθυμούμενοι πάντα ότι ο Χριστιανισμός που προσφέρει πολλά είναι αυτός που απαιτεί πολλά (μία αρχή που –κάτω από την επίδραση του τεχνολογικού συστήματος – έχει απομακρυνθεί από τους πνευματικούς μας ορίζοντες , όπως θα δούμε και στη συνέχεια), πράγμα που σημαίνει ότι στο ζήτημα της τεχνολογίας δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις, αλλά αν το χειριστούμε σωστά θα υπάρξει ευλογία. Η επίδραση της τεχνο-κεντρικής σκέψης στο μήνυμα των Γραφών μπορεί να φανεί σε μία παραδοχή του Rudolf Bultmann: Είναι αδύνατο να χρησιμοποιούμε το ηλεκτρικό φως, τα ασύρματα μέσα και να επωφελούμαστε από τις σύγχρονες ιατρικές και χειρουργικές ανακαλύψεις, και ταυτόχρονα να πιστεύουμε στον κόσμο των πνευμάτων και των θαυμάτων της Καινής Διαθήκης (BULTMANN, 1941) Αν η τεχνολογία επιδρά με αυτό τον τρόπο στην αποδοχή των Γραφών, οφείλουμε να ασκήσουμε απολογητική σκέψη, τόσο για τη διατήρηση της Χριστιανικής ταυτότητας μέσα στην κοινωνία όσο και της υγιούς ζωής της εκκλησίας. Στην προσπάθειά μας να ανακαλύψουμε τι κρύβεται πίσω από την παραδοχή του Bultmann με τη μορφή που απαντά στην καθημερινή ζωή, πρέπει φυσικά να κάνουμε μία μικρή παράκαμψη.

Σε μία διαφήμιση γνωστής φορητής παιχνιδομηχανής επαναλαμβάνεται το εξής μήνυμα: “Έχεις ολόκληρο τον κόσμο στα χέρια σου”11. Οι εικόνες που εναλλάσσονται στη διαφήμιση αφορούν δεδομένα μουσικής, φωτογραφιών, ταινιών και φυσικά ηλεκτρονικών παιχνιδιών, μέσων δηλαδή διασκέδασης. Μπορεί η διαφήμιση να είναι σύντομη αλλά οι υπόρρητες παραδοχές που κάνει αφορούν τα εξής:

Α) Τον ορισμό του κόσμου (ποιος είναι ο κόσμος που έχω στα χέρια μου)
Β) Τον ορισμό του χρόνου (ανά πάσα στιγμή έχω τον κόσμο στα χέρια μου)
Γ) Από τη στιγμή που ο κόσμος και ο χρόνος ορίζονται με κάποιον τρόπο, αναπόφευκτα αυτό που ακολουθεί είναι ένας ορισμός της ταυτότητας του ανθρώπου.

Ήδη αρχίζουμε να υποψιαζόμαστε ότι ένα τεχνολογικό μέσο δεν είναι ουδέτερο, όπως με αφέλεια πιστεύουμε. Η επίδραση μίας τεχνολογίας22 είχε ήδη επισημανθεί από τον Πλάτωνα, ο οποίος στο Φαίδρο αναφέρει ένα μυθικό διάλογο μεταξύ του αιγυπτιακού θεού Θεύθ (Θωθ) και του βασιλιά Θαμού:

Θευθ: Βασιλιά μου, οι Αιγύπτιοι θα γίνουν σοφότεροι μαθαίνοντας τα γράμματα και θα γίνουν ικανότεροι στη μνήμη – μνημονικό και μόρφωση (σοφία) έχουν βρει το φάρμακό τους!
Θαμούς: …Θευθ αξεπέραστε στις εφευρέσεις, άλλοι είναι ικανοί να γεννήσουν μια τέχνη κι άλλοι να κρίνουν πόση ωφέλεια ή ζημιά φέρνει η τέχνη αυτή σ’ όσους θα τη χρησιμοποιήσουν. Δες τώρα κι εσύ….το αντίθετο αποτέλεσμα από εκείνο που μπορούν να δώσουν: Αυτή σου η εφεύρεση θα φέρει χαλάρωμα στο μνημονικό εκείνων που θα τη μάθουν γιατί θα αδιαφορήσουν για την εξάσκησή του…αυτό που με τη βοήθειά σου θ’ αποκτήσουν οι μαθητές είναι σοφία για τα μάτια του κόσμου κι όχι αληθινή – γιατί συσσωρεύονται μέσα τους γνώσεις πολλές δίχως να μαθητέψουν σε δασκάλους… [274c-275b]33

Ο μύθος είναι απαισιόδοξος. Η “τεχνολογία” της γραφής θα είχε αρνητικές επιπτώσεις στις διανοητικές δραστηριότητες των ανθρώπων και στους καθιερωμένους ορισμούς (π.χ. της ‘σοφίας’) κάτι που δεν μας φαίνεται αδιανόητο. Παρόλα αυτά, χωρίς να χρειάζεται να συμφωνήσουμε μαζί του, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι εισάγει στη διανόηση το ενδεχόμενο μία τεχνολογία να μην έχει μόνο θετικές συνέπειες (οι οποίες αναμφισβήτητα υπάρχουν) και να επιφέρει αλλαγές σε παραδοσιακές δομές και παραδοσιακούς ορισμούς. Τόσο ο Jacques Ellul (ELLUL, 1980) όσο και ο Neil Postman (POSTMAN, 1993) μεταχειρίζονται την αναλογία του οικοσυστήματος για να περιγράψουν την αλλαγή που επιφέρει μία τεχνολογία στην ανθρώπινη πραγματικότητα: μόλις ένα τεχνολογικό μέσο εισέλθει στη ζωή μας, τα πάντα μεταβάλλονται, με τρόπο που να επιτρέπουν στην καινούρια τεχνολογία να επιτελέσει αυτό για το οποίο δημιουργήθηκε, το οποίο αναπόφευκτα θα επιτελέσει ακριβώς επειδή μπορεί να το κάνει (δεν θα υπάρξουν φραγμοί). Ο τρόπος της ζωής μας αλλάζει, παραδοσιακοί ορισμοί εγκαταλείπονται για να αντικατασταθούν από καινούριους, νέες τεχνολογίες εμφανίζονται για να καλύψουν τις ανάγκες που προέκυψαν από τις παλαιότερες τεχνολογίες και (το σημαντικότερο σημείο) νέες κοσμοθεωρίες που πηγάζουν από τα ίδια τα τεχνολογικά μέσα αντικαθιστούν τις παλαιότερες. Η φράση που περιλαμβάνει όλα τα προαναφερθέντα μας προσφέρεται από τον Marshall McLuhan (MCLUHAN, 1964) και είναι η εξής:

“Το μέσο είναι το μήνυμα.”

Αυτή η παραδοχή δε σημαίνει τίποτε άλλο από το ότι το τεχνολογικό μέσο δεν είναι ποτέ ουδέτερο. Το ίδιο το μέσο είναι μία κοσμοθεωρία η οποία όχι μόνο μεταμορφώνει την μέχρι τότε αντίληψή μας αλλά επιβάλλεται στο πώς θα παρατηρούμε τον κόσμο από εδώ και στο εξής44 .

Κατά τον Neil Postman, οι πολιτισμοί, ανάλογα με τη σχέση τους με τις τεχνολογίες, χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

Α) Πολιτισμοί που χρησιμοποιούν εργαλεία: Πρόκειται για πολιτισμούς στους οποίους η χρήση των τεχνολογιών κατευθύνεται και περιορίζεται από μία επικρατούσα κοσμοθεωρία (κυρίως θρησκεία). Οι μεταφυσικές αντιλήψεις ενός πολιτισμού είναι που ορίζουν το πώς και το πότε θα χρησιμοποιηθεί ένα μέσο.55
Β) Τεχνοκρατίες: Πλέον η τεχνολογία επιβάλλει την κοσμοθεωρία της, χωρίς να καταπνίξει οποιαδήποτε μεταφυσική αντίληψη, η οποία, παρόλα αυτά, παραμένει εκτοπισμένη στην ιδιωτική σφαίρα
Γ) Τεχνοπόλεις: Πρόκειται για τυραννία της τεχνολογίας. Όλες οι μεταφυσικές αντιλήψεις καθίστανται άχρηστες και αδιάφορες.

Εν συντομία τα χαρακτηριστικά μίας τεχνο-κεντρικής κοσμοθεωρίας (η οποία περιλαμβάνει μία αντίληψη για την ταυτότητα του ανθρώπου) είναι πλέον τα εξής:

1) Τα πάντα είναι μετρήσιμα και ποσοτικοποιήσιμα. Αν δεν είναι, δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για αυτά.
2) Η πληροφορία (κυρίως με τη μορφή εικόνας) πρέπει να διαδίδεται.
3) Έμφαση στην κατανάλωση
4) Έμφαση στην αποτελεσματικότητα
5) Εμφαση στην ευκολία και την ταχύτητα των υπηρεσιών

Και όσον αφορά τον άνθρωπο, στην παρούσα φάση η τεχνολογία τον ανάγει σε πληροφορία, σε δίαυλο πληροφορίας, σε μηχανή, σε μετρήσιμη απόδοση, σε καταναλωτή επειδή αυτό απορρέει από την μεταμόρφωση των εννοιών που επιφέρει.

Το πέρασμα από τον πολιτισμό, στον οποίο η θρησκεία όριζε το σωστό και το λάθος, προς μία τυραννία των δεδομένων και της ποσοτικοποίησης διήρκησε μερικούς αιώνες. Ο πρόδρομος της θεοποίησης της επιστήμης και της τεχνολογίας φαίνεται για πολλούς ότι ήταν ο Francis Bacon (1561-1626), o οποίος υπερασπίστηκε ένα καινοτόμο και επιδραστικό επιστημονικό πρόγραμμα, με έμφαση στην απόρριψη καθιερωμένων φιλοσοφιών και την αισιοδοξία όσον αφορά την πρόοδο της επιστήμης. Στο Novum Organum του διαβάζουμε:

Η βελτίωση του νου (δηλαδή η σωστή επιστημονική μέθοδος) και η βελτίωση της κατάστασης του ανθρώπου είναι το ένα και το αυτό. […] Πρέπει να προσέξουμε την ισχύ και την επίδραση των εφευρέσεων…γιατί αυτές (αναφέρεται στην πυρίτιδα, την πυξίδα και το τυπογραφείο) άλλαξαν την εμφάνιση και την κατάσταση όλου του κόσμου. […] Η ανθρωπότητα πρέπει να ανακτήσει τα δικαιώματά της στη φύση, τα οποία είναι δώρο από το Θεό, και να ανακτήσει την ισχύ, της οποίας η χρήση θα ορίζεται από τον ορθό λόγο και τη γνήσια θρησκεία.

Στο παρόν απόσπασμα είναι εμφανής ο κυριαρχικός ρόλος που αποδίδει στην επιστήμη ο Bacon, καθώς και η αναγκαιότητα του να λάβει χώρα κάτι τέτοιο. Ας προσέξουμε την αλλαγή στην αντίληψη του κόσμου που αναφέρει ότι θα επιφέρουν οι ανακαλύψεις αλλά και τη θεολογική χροιά που διακρίνει τον τελευταίο αφορισμό. Η θεολογική νότα πίσω από την επιστημονική πρόοδο φαίνεται ότι δεν θα διατηρούταν, δεδομένων των ανακατατάξεων που λάμβαναν χώρα κατά την εποχή στην οποία έγραφε, ανακατατάξεων που τελικά οδήγησαν στην άνοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας στη θέση της κυρίαρχης διανοητικής αρχής. Γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα εκδόθηκε το De Revolutionibus Orbium Coelestium (Σχετικά με την Περιφορά των Ουρανίων Σωμάτων) του Νικόλαου Κοπέρνικου, γνωστό για το ηλιοκεντρικό μοντέλο του ηλιακού συστήματος που πρότεινε, κάτι που ερχόταν σε αντίθεση με την Αριστοτελικά διαποτισμένη διδασκαλία της εκκλησίας όσον αφορά τη θέση της γης στο σύμπαν (άρα και του ανθρώπου) και τη διδασκαλία των Γραφών66, γεγονός που οδήγησε στην αποδυνάμωση της επιρροής της εκκλησίας όσον αφορά ζητήματα κοσμολογίας αλλά και γενικότερα. Οι Leonardo Da Vinci και Johannes Keppler φαίνεται να συνέβαλαν στην εδραίωση την ηλιοκεντρικής αντίληψης, κάτι που στέρησε περαιτέρω από την εκκλησιαστική διδασκαλία την αυθεντία της, και οι Isaac Newton και Rene Descartes με τα έργα τους άνοιξαν το δρόμο για τη μηχανιστική αντίληψη του σύμπαντος. Παρά το γεγονός ότι όλοι τους ήταν θρησκευόμενοι και το έργο τους έγινε σε συμφωνία με την πίστη τους για την ανακάλυψη ενός κόσμου τον οποίο ο Θεός έφτιαξε, η αποδυνάμωση του Χριστιανισμού ως το μεταφυσικό υπόβαθρο που θα κατηύθυνε την ανάπτυξη της τεχνολογίας και την πρόοδο της επιστήμης οδήγησε τελικά στην κυριαρχία αυτών. Το αποκορύφωμα ήταν η εμφάνιση του θετικισμού με εκπρόσωπο του Auguste Comte τον 19ο αιώνα, η αρχή του οποίου εν συντομία ήταν ότι δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για τίποτε που δεν παρατηρείται και δεν ποσοτικοποιείται. Αν λοιπόν η μόνη βεβαιότητα προσφέρεται από την επιστήμη και την τεχνολογία, τα χαρακτηριστικά της κοσμοθεωρίας των οποίων αναφέρθηκαν πιο πάνω, τότε δεν είναι παράξενο το ότι ο Nicholai Berdyaev ισχυρίζεται ότι κάποια στιγμή ο άνθρωπος θα θελήσει ο ίδιος να γίνει μηχανή. (BERDYAEV, 1935).

Το υπερβατικό, σε αντιπαραβολή με το τεχνολογικό σύμπαν μέσα στο οποίο ζούμε, ορίζεται σαν το προσωπικό στοιχείο το οποίο διαποτίζει ολόκληρο το σύμπαν, και το οποίο διασφαλίζει την ανθρωπινότητα του ανθρώπου. Ο άνθρωπος πλάστηκε να ζει σε ένα προσωπικό σύμπαν, το οποίο φέρει τη σφραγίδα του προσωπικού Θεού, σε υγιή σχέση με το Θεό, με τον εαυτό του και με άλλα πρόσωπα. Ταυτίζουμε το υπερβατικό με το προσωπικό, ακριβώς επειδή το πρόσωπο δεν ανάγεται σε ύλη και μετρήσιμη ποσότητα, κάτι που του επιτρέπει να κινείται στον υλικό χώρο, να βρίσκεται σε αλληλεπίδραση με αυτόν χωρίς όμως να μπορεί να αναχθεί σε ύλη. Και με αυτό τον τρόπο είναι που το πρόσωπο δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό από τους αισθητήρες του τεχνολογικού συστήματος. Το πρόσωπο με άλλα λόγια δεν μαθηματικοποιείται, δεν ανάγεται σε αριθμούς, υπηρεσίες, δείκτες αποτελεσματικότητας, ευκολίας και ταχύτητας γιατί οι κατηγορίες που το προσδιορίζουν προέρχονται από έναν άλλο κόσμο. Κι αν ο Χριστιανικός Θεός είναι Αγάπη, τότε είναι το πρόσωπο par excellence, ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ, το οποίο η κοσμοθεωρία των αριθμών δεν μπορεί να αντιληφθεί, όπως και οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο. Ο σύγχρονος φιλόσοφος Roger Scruton γράφει: “Το να λέμε τι είναι αυτό που βλέπουμε όταν βλέπουμε ένα πρόσωπο, ένα χαμόγελο, ένα βλέμμα, πρέπει να χρησιμοποιήσουμε έννοιες από μία άλλη γλώσσα, όχι τη γλώσσα της επιστήμης, και να κάνουμε σχέσεις ενός άλλου είδους από αυτές των φυσικών νόμων. […] Αν δεις τον κόσμο μέσα από τα μάτια της επιστήμης, είναι αδύνατο να βρεις τον τόπο, το χρόνο ή τη συγκεκριμένη αλληλουχία γεγονότων που μπορούν να ερμηνευθούν ως ενδεικτικά της παρουσίας του Θεού. Ο Θεός εξαφανίζεται από τον κόσμο μόλις Του απευθυνθούμε με το ‘γιατί’ της εξήγησης, όπως ακριβώς τα πρόσωπα (οι άνθρωποι) εξαφανίζονται από τον κόσμο όταν ψάχνουμε για τη νευρολογική εξήγηση των πράξεών τους. Διότι ο Θεός, αν υπάρχει, είναι πρόσωπο σαν κι εμάς, η ταυτότητα και η θέληση του οποίου είναι αδιαχώριστες από τη φύση του ως υποκείμενο. Ίσως Τον βρούμε στον κόσμο αν πάψουμε να τον επικαλούμαστε με το ‘γιατί;’ της αιτίας και Τον πλησιάσουμε, αντίθετα, με το ‘γιατί;’ του λόγου (reason). Και το ‘γιατί;’ του λόγου απευθύνεται από Εμένα (Ι) σε Eσένα. Ο Θεός των φιλοσόφων κρύφτηκε πίσω από τον κόσμο επειδή Τον περιέγραψαν σε τρίτο πρόσωπο και δεν Του απευθύνθηκαν σε δεύτερο.” (SCRUTON, 2014)

Τα χαρακτηριστικά ενός σύμπαντος προσωπικά διαποτισμένου είναι τα εξής:

-Μία κυρίαρχη ηθική διάσταση, με έμφαση στις ηθικές απαιτήσεις, τη συγχώρηση και την Αγάπη
-Αναγνώριση της Δέσμευσης και της Διαθήκης ως έννοιες που κρατούν ενωμένα άτομα και κοινωνίες μπροστά στην ενδεχομενικότητα.
-Αναγνώριση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, η οποία δεν επιτρέπει την αναγωγή του ανθρώπου σε μέσο για την επίτευξη στόχων.
-Έμφαση στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα
-Αντίληψη της ομορφιάς
-Εξύψωση της κοινότητας ως ο χώρος στον οποίο το πρόσωπο θα αναγνωριστεί, θα προσδιοριστεί και θα αυτοπροσδιοριστεί ως τέτοιο.

Αυτό είναι το σύμπαν στο οποίο ο άνθρωπος πλάστηκε να κατοικεί και το οποίο κατά βάθος επιθυμεί. Ένα σύμπαν στο οποίο αν το πρόσωπο (του Θεού ή του ανθρώπου ακόμη) αναχθεί σε ποσότητα, τότε αυτόματα εξαφανίζεται. Αυτό είναι το σύμπαν που διακρίνει η Χριστιανική κοσμοθεωρία και που πρέπει να έχει η Χριστιανική εκκλησία διαρκώς μπροστά στα μάτια της, ώστε να επιτελέσει την αποστολή της σαν αντι-κουλτούρα μέσα στο σύγχρονο πολιτισμό, λατρεύοντας ένα πρόσωπο, που ορίζεται σαν κάτι το υπερβατικό, σαν κάτι που δεν υπόκειται στην ύλη και τους αριθμούς. Και γι’ αυτό είναι που η αντίσταση της εκκλησίας ενάντια στην τυραννία και τη διάβρωση των αρνητικών πτυχών της τεχνολογίας μπορεί να λάβει χώρα μόνο αν δοθεί έμφαση στις πτυχές εκείνες που ανήκουν στο προσωπικό σύμπαν του Θεού: στην κοινότητα, στο γραπτό λόγο , στην ανιδιοτέλεια, στην αυτοθυσία, στην αναγνώριση της αξιοπρέπειας του άλλου, στην αξία της κοινότητας, στη συμμετοχή στην τελετουργία και στην υγιή απομόνωση όταν αυτή είναι απαραίτητη.

[1] https://www.youtube.com/watch?v=wfH94lsE__g

[2] Στο κείμενο ο όρος τεχνολογία αφορά πρακτικές και μέσα που εισάγονται στη ζωή μας και που δεν περιορίζονται απαραίτητα σε συσκευές.

[3]Για το αρχαίο κείμενο: http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0173%3Atext%3DPhaedrus%3Asection%3D274e

[4] Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μηχανικό ρολόι. Η δημιουργία του εντοπίζεται στα τέλη του 13ου αιώνα μ.Χ. και είτε ανακαλύφθηκε από μοναχούς με σκοπό να τελούν τις τελετές με χρονική ακρίβεια μέσα στη μέρα (POSTMAN, 1993) ή από μυλωνάδες που επιθυμούσαν να έχουν μία ακριβή αίσθηση του χρόνου για τις εργασίες τους (CARDWELL, 2004). To αποτέλεσμα ήταν η αίσθηση του χρόνου να τεμαχιστεί ώστε να είναι σε συμφωνία με τη λειτουργία του ρολογιού και ο ίδιος ο χρόνος να μη γίνεται αντιληπτός ως κάτι το συνεχές, όπως μέχρι τότε, καθώς επίσης όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες (με τη ζωή της εκκλησίας σιγά-σιγά να υποτάσσεται στο πρόγραμμα των εμπορικών δραστηριοτήτων) να συντονιστούν με τη νέα αντίληψη του χρόνου και την αυστηρότητα του καινούριου μέσου. Κατά γενική ομολογία ο σύγχρονος καπιταλισμός οφείλει πολλά στο μηχανικό ρολόι και ο Neil Postman σχολιάζει: “Μεταξύ του Θεού και του Μαμμωνά το ρολόι προτίμησε προφανώς τον δεύτερο!”

[5] Όπως π.χ. ο ‘κώδικας του πολεμιστή’ των Σαμουράι, κατά τον οποίο υπήρχαν τελετουργίες γύρω από τη χρήση των σπαθιών τους (katana & wakizashi), καθώς κι ένας κώδικας για τη σωστή χρήση τους, ή όπως η περίπτωση του Leonardo Da Vinci, ο οποίος δεν αποκάλυψε τα σχέδια του υποβρυχίου του φοβούμενος ύβρη.

[6]Κάποιος σωστά μπορεί να ρωτήσει: ‘και ήταν τόσο σημαντική αυτή η εξέλιξη ώστε να αποδυναμωθεί όλο το Χριστιανικό σύστημα;’ Αυτό το ιστορικό παράδειγμα ας μας υπενθυμίζει ότι η χριστιανική κοσμοθεωρία πρέπει να επιλέγει σωστά τους στόχους της και να έχει την ελαστικότητα αλλά και κριτική ικανότητα να διακρίνει τι πραγματικά έχει σημασία και τι όχι.

[7] Ο γραπτός λόγος -σε αντιδιαστολή με την κουλτούρα της εικόνας- όχι μόνο επιτρέπει τη σύλληψη του θείου και το στοχασμό επάνω σε αυτή, αλλά και το ‘διάλογο’ μέσα στους αιώνες μεταξύ συγγραφέων, θεολόγων, φιλοσόφων. Ο γραπτός λόγος έχει παρελθόν, παρόν και μέλλον, τη στιγμή που η εικόνα (όπως έχει διαποτίσει τον πολιτισμό μας) είναι εφήμερη.

Γιώργος Καλαντζής

Info

O Γιώργος Καλαντζής είναι απόφοιτος του τμήματος Βιολογίας του Παν/μίου Πατρών με μεταπτυχιακές σπουδές στην “Ιστορία & Φιλοσοφία των Επιστημών & της Τεχνολογίας” από το τμήμα “Μεθοδολογίας, Ιστορίας & Θεωρίας της Επιστήμης” του Παν/μίου Αθηνών. Εργάζεται σαν βιολόγος στη φαρμακευτική βιομηχανία και είναι υποψήφιος δ/ρας Φιλοσοφίας με ερευνητικό αντικείμενο την “ανθρώπινη αξιοπρέπεια”.

References   [ + ]

1. 1
2. 2
3. 3
4. 4
5. 5
6. 6
By | 2015-06-12T19:26:34+00:00 May 10th, 2015|ΕΚΔΗΛΩΣΗ, ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ|0 Comments

About the Author: