Πολλές είναι οι αναλύσεις για τα αίτια πίσω από την πρόσφατη εξέγερση στην Τουρκία. Οι περισσότερες προσπαθούν να βρουν την εξήγηση πίσω ή πέρα από αυτό που υπήρξε η προφανής και δηλωμένη αιτία: οι κάτοικοι της Πόλης αντέδρασαν στα σχέδια της μετατροπής ενός πάρκου μέσα στο κέντρο της πόλης τους σε ένα εμπορικό κέντρο.

Δεν έχω καμία πρόθεση να μειώσω την σημασία διαφόρων εναλλακτικών εξηγήσεων όπως το γεγονός της αντίδρασης στον εξισλαμισμό της τουρκικής κοινωνίας ή η νέα και απρόβλεπτη δυναμική που δίνουν πια στις εξελίξεις οι νέες τεχνολογίες επικοινωνίας. Παρόλα αυτά όμως πιστεύω ότι δεν πρέπει να υποτιμήσουμε την σημασία της διεκδίκησης των πόλεων από τους κατοίκους τους. Συνέπεσε την περίοδο αυτή να διαβάζω το βιβλίο του David Harvey με τίτλο «Εξεγερμένες Πόλεις». Εκεί ο γνωστός συγγραφέας κάνει αρκετό λόγο για την έννοια του «δικαιώματος στην πόλη» με την έννοια της διεκδίκησης από μεριάς των κατοίκων της κάποιου είδους δύναμης που μορφοποιεί τις διαδικασίες αστικοποίησης, τους τρόπους με τους οποίους δημιουργούνται και αναδημιουργούνται οι πόλεις μας.

Αυτό που συμβαίνει είναι ότι τις περισσότερες φορές οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται από εκείνες τις δυνάμεις που βλέπουν την πόλη ως το μέσο απορρόφησης του «πλεονάζοντος προϊόντος» ώστε να λειτουργεί απρόσκοπτα το οικονομικό μοντέλο της ελεύθερης αγοράς. Αυτό συχνά σημαίνει ότι συντελείται κάτι που ο Harvey το ονομάζει «δημιουργική καταστροφή», δηλαδή μια μορφή ανοικοδόμησης που μετατρέπει τον ζωντανό αστικό ιστό σε εμπορικό, διοικητικό ή τουριστικό κέντρο, συνήθως σε βάρος των μη προνομιούχων κατοίκων. Η πόλη έτσι χάνει την δύναμη να δημιουργεί συνοχή, να καλλιεργεί στους πολίτες της την αίσθηση του ανήκειν.

Εδώ πρέπει να προσθέσουμε και τις σύγχρονες τάσεις (μεταμοντέρνες τις ονομάζει ο Harvey) «νέας πολεοδομίας».  Αυτό το κίνημα «διαλαλεί την πώληση της κοινότητας και του μπουτίκ τρόπου ζωής σαν ένα αναπτυξιακό προϊόν που θα ικανοποιήσει τα όνειρα για την πόλη». Τελικά όμως κι αυτό εντάσσεται στην «νεοφιλελεύθερη ηθική του έντονου κτητικού ατομικισμού». Αυτό στην Αθήνα το ζήσαμε με τις υποτιθέμενες αναζωογονήσεις περιοχών όπως του Ψυρρή ή το Γκάζι. Αντί για τη δημιουργία νέων κοινοτήτων πολιτών που ζουν σε σχέση και αλληλεπίδραση, στις περιοχές αυτές οι κουρασμένοι από την νάρκη των προαστίων νέοι ουσιαστικά βίωσαν αυτό που η Sharon Zukin ονόμασε «κατευνασμό μέσω του καπουτσίνο». Η εξέγερση στην Τουρκία αναδεικνύει λοιπόν αυτή την ανάγκη για πόλεις που θα καλλιεργούν την αίσθηση της κοινότητας  μεταξύ των κατοίκων.

Η έννοια της «κοινότητας» για έναν άνθρωπο πίστης δεν είναι μόνο μία κοινωνιολογική έννοια αλλά έχει μια θεολογική φόρτιση. Πιστεύουμε ότι σύμφωνα με την θέαση της αφήγηση της Αγίας Γραφής ο άνθρωπος είναι πλασμένος για σχέση. Αυτό δηλώνει ο ίδιος ο Θεός όταν λέει για τον άνθρωπο μέσα στον παράδεισο της Εδέμ ότι δεν είναι καλό να είναι μόνος. Κι αν λοιπόν αυτό ισχύει για τον παράδεισο της Εδέμ, πόσο περισσότερο ισχύει για την κόλαση των μεγαλουπόλεων!

Η εκκλησία λοιπόν έχει και αυτή την αποστολή. Καλείται να ζήσει ως πόλη σχέσεων και κοινωνίας μέσα σε πόλεις που ξέχασαν την ταυτότητά τους. Καλείται να γίνει η πόλη του Θεού μέσα στην πόλη του ανθρώπου.

Του Παναγιώτη Κανταρτζή