Ο ρoλος της θρησκειας στη δημοσια σφαιρα: Με αφορμη ενα παστιτσιο

Απασχολεί το δημόσιο διάλογο η σύλληψη ενός 27χρονου που διατηρούσε σελίδα στο facebook που σατίριζε τα έργα και τα λόγια του γέροντα Παϊσίου. Όπως ήταν αναμενόμενο ο συνδυασμός αυτού του περιστατικού με όλα αυτά που συμβαίνουν στις μουσουλμανικές χώρες έδωσαν αφορμή για αρκετή συζήτηση και προβληματισμό. Θα ήθελα να αποφύγω τον πειρασμό ο σχολιασμός μου να κινηθεί σε αυτές τις γραμμές. Πιστεύω ότι τα δύο περιστατικά, η σύλληψη του νεαρού και η εξέγερση των ισλαμιστών σαφώς διαφέρουν μεταξύ τους. Από την άλλη όμως θέτουν ενώπιον μας το ευρύτερο ζήτημα του ρόλου της θρησκείας στη σφαίρα της δημόσιας ζωής.

Το θέμα αυτό δεν είναι ούτε εύκολο, ούτε απλό. Θα ήθελα λοιπόν να παραθέσω μερικές σκέψεις που προέρχονται από ένα κείμενο που σύνταξε ο γνωστός μας Os Guinness με τίτλο «Ένα Ευαγγελικό Μανιφέστο» και υπότιτλο «Η Διακήρυξη της Ουάσινγκτον για την Ευαγγελική Ταυτότητα και Δημόσια Παρουσία» (μεταφράζω ελεύθερα το ‘The Washington Declaration of Evangelical Identity and Public Commitment’).

Σε αυτό μας καλεί να απορρίψουμε τα δύο άκρα που εν πολλοίς προσδιορίζουν την συζήτηση για το θέμα του ρόλου της θρησκείας. Το ένα το ονομάζει «ιερή δημόσια σφαίρα» (sacred public square) και περιγράφει την άποψη ορισμένων που υποστηρίζουν την προνομιακή μεταχείριση μίας θρησκείας σε βάρος άλλων. Μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις αυτή η προνομιακή θέση υποστηρίζεται και νομικά. Για παράδειγμα αναφέρω την πατρίδα μας με τους Μεταξικούς νόμους περί προσηλυτισμού ή την σύλληψη, δηλαδή τη νομική αντιμετώπιση, κάποιου που θέλει να λέει με τρόπο κακόγουστο και υβριστικό τον Παΐσιο, παστίτσιο. Ο Guinness υποστηρίζει την απόρριψη μιας τέτοιας «θεοκρατικής» σύλληψης της κοινωνίας. Στην βίαιη επιβολή (όπως το νόμιμο δεν είναι πάντα ηθικό, έτσι το νόμιμο δεν είναι πάντα μη βίαιο) αντιτείνει την πειθώ.

Από την άλλη έχουμε κοινωνίες «εκκοσμικευμένες» στις οποίες κυριαρχεί η αντίληψη της «απογυμνωμένης δημόσιας σφαίρας» (naked public square). Σύμφωνα με αυτήν η πίστη πρέπει να είναι κάτι αυστηρά προσωπικό και δεν πρέπει να αφορά με τον οποιονδήποτε τρόπο τη δημόσια ζωή. Το να απαγορεύσεις όμως αυτούς για τους οποίους η θρησκεία είναι κεντρικό κομμάτι της ζωής τους να την εκφράζουν στις δημόσιες σχέσεις τους είναι μία από τις χειρότερες ανελευθερίες στο όνομα της ελευθερίας!

Αντίθετα, ο Guinness προτείνει την ανάγκη για αυτό που ονομάζει «ευγενής δημόσια σφαίρα» (civil public square – εδώ η απόδοση του όρου ‘civil’ είναι εξαιρετικά δύσκολη). Με αυτό περιγράφει το όραμα για μια δημόσια ζωή στην οποία πολίτες διαφόρων θρησκευτικών πεποιθήσεων είναι ελεύθεροι να μπουν και να «εμπλακούν» στη δημόσια σφαίρα με βάση την πίστη τους αλλά μέσα σε ένα πλαίσιο που διασφαλίζει δικαιοσύνη και ελευθερία και για τις άλλες πεποιθήσεις. Κάθε δικαίωμα που διεκδικούμε για μας πρέπει να το υποστηρίζουμε και για τους άλλους.

Τα δύο άκρα που πρέπει να απορρίψουμε είναι από τη μία την επιθετική εκκοσμίκευση που παρατηρούμε σε χώρες της Δύσης (θυμηθείτε τις μαντήλες στη Γαλλία) και από την άλλη τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό που συναντούμε σε χώρες Ισλαμικές και άλλες.

Το σύντομο αυτό σημείωμα δεν φιλοδοξεί να δώσει τελικές απαντήσεις. Στόχος του ήταν να δώσει μια άλλη ματιά στα πράγματα, ένα διαφορετικό πλαίσιο για τη συζήτηση. Και μία τελευταία σκέψη, αν υπάρχουν κάποιοι που θα έπρεπε να διωχθούν για ασέβεια προς τον γέροντα Παΐσιο είναι όλοι αυτοί που πλουτίζουν κάνοντάς τον μαϊντανό στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων τους ή των εκδοτικών τους επιχειρήσεων.

By | 2013-05-15T11:44:53+00:00 September 27th, 2012|ΚΟΙΝΩΝΙΑ|0 Comments

About the Author: