ΥΠΕΡ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ

«Γιατί, πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, άρρωστος και μ’ επισκεφθήκατε, φυλακισμένος κι ήρθατε να με δείτε.» – Κατά Ματθαίον 25:35-36

Φανταστείτε ότι ζείτε σε μια χώρα που αντιμετωπίζει εδώ και 10 χρόνια σοβαρή οικονομική κρίση λόγω των γεωπολιτικών παιχνιδιών στην περιοχή και των διεθνών συσχετισμών στον πλανήτη. Φανταστείτε ότι πηγαίνετε σε συνεντεύξεις και στέλνετε βιογραφικά κάθε μέρα προκειμένου να γίνεται δεκτός σε κάποια θέση εργασίας. Φανταστείτε τους εργοδότες να προσπαθούν να μειώσουν τα επαγγελματικά σας προσόντα αναφερόμενοι είτε στην έλλειψη εμπειρίας, είτε στην απουσία «απαραίτητων» τίτλων, είτε στην ηλικία σας. Φανταστείτε ότι τα παιδιά σας παρά τους τίτλους σπουδών τους ή την εργασιακή τους εμπειρία αδυνατούν να βρουν εργασία εδώ. Φανταστείτε ότι αδυνατείτε να καλύψετε τις υποχρεώσεις σας και έτσι είτε αφήνετε κάποιες ακάλυπτες, είτε αναγκάζεστε να πουλήσετε κάποια πράγματα σας, είτε να δανειστείτε. Αλήθεια θα σκεπτόσασταν να φύγετε για μια χώρα του Βορρά ή θα παραμένατε να αντιμετωπίσετε εδώ τις δυσκολίες;

Τώρα πάρτε την συγκεκριμένη «φαντασίωση» και πολλαπλασιάστε όσες φορές θέλετε τα αρνητικά της. Τότε μόνο θα μπορέσετε να πλησιάσετε έστω και λίγο την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ένας πρόσφυγας ή ένας μετανάστης. Από το 2014 έως σήμερα έχουν σημειωθεί 10.000 θάνατοι προσφύγων στην Μεσόγειο και το Αιγαίο. Ακόμη και αυτήν την στιγμή που γράφω αυτές τις λέξεις κάποιοι άνθρωποι με τις οικογένειες τους διακινδυνεύουν για το όνειρο μιας καλύτερης ζωής. Αν ο 20ος αιώνας μας έδωσε τους δύο μεγάλους πολέμους και το Ολοκαύτωμα, ο 21ος μας έδωσε μέχρι τώρα τις οικονομικές κρίσεις και το μεταναστευτικό. Αν θεωρούμε ότι η οικονομική κρίση δεν ήταν ένα «μικρό ολοκαύτωμα» ας παραθέσουμε την διαπίστωση του Δρ. Μαχιμπέν Μαρουτάπου του Imperial College του Λονδίνου, επιφαλή έρευνας για τον καρκίνο για την βρετανική ιατρική επιθεώρηση The Lancet: «Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι επιπλέον θάνατοι από καρκίνο κατά την διάρκεια της περιόδου αυτής φτάνουν τις 500.000» (περίοδος 2008-2010). Σ’ αυτούς τους θανάτους ας συνυπολογίσουμε τις ψυχικές νόσους που προέκυψαν και τις αυτοκτονίες μόνο στην χώρα μας. Η μόνη διαφορά με την περίπτωση των προσφύγων και των μεταναστών είναι η εγκυρότητα των αριθμών, μιας και είναι αδύνατο να υπολογιστεί ακριβώς ο αριθμός των ανθρώπων που είτε πνίγηκαν, είτε πέθαναν από κακουχίες στον δρόμο τους προς την «Γη της Επαγγελίας». Δυστυχώς και στους δύο αυτούς αιώνες επιβεβαιώνεται αρνητική πλευρά της φύσης του ανθρώπου.

Το καθεστώς της διεθνούς προστασίας ή αλλιώς του καθεστώτος παροχής ασύλου στηρίζεται στον ορισμό της έννοιας του πρόσφυγα βάση του α. 1 της Σύμβασης για το Καθεστώς των Προσφύγων (Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για τους πρόσφυγες όπως τροποποιήθηκε από το Πρωτόκολλο του 1967) : «Ένα άτομο που λόγω βάσιμου φόβου δίωξης για λόγους φυλής, θρησκείας, εθνικότητας, συμμετοχής σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα ή πολιτικών πεποιθήσεων ευρίσκεται εκτός της χώρας της ιθαγένειάς του και δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου, δεν επιθυμεί να θέσει εαυτόν υπό την προστασία της εν λόγω χώρας, ή που δεν έχει υπηκοότητα και είναι εκτός της χώρας της προηγούμενης συνήθους διαμονής του, ως αποτέλεσμα των γεγονότων αυτών, δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να επιστρέψει σε αυτή…». Επίσης στηρίζεται και στο α. 14 της Σύμβασης της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948, η οποία αναγνωρίζει το δικαίωμα των ατόμων να ζητήσουν άσυλο από διώξεις σε άλλες χώρες. Παρ’ όλες όμως τις σε διεθνές αλλά και τοπικό επίπεδο εγγυήσεις του νόμου η ουσιαστική προστασία των ανθρώπων αυτών είναι περιορισμένη. Αυτό οφείλεται είτε στον σε τοπικό επίπεδο από τις διάφορες κυβερνήσεις περιορισμό της έννοιας της διεθνούς προστασίας, είτε πρακτικά στην παράκαμψή της διαδικασίας μέσω διμερών συμφωνιών.

Ο όρος «μετανάστης» δεν αναφέρεται στον πρόσφυγα. Ο μετανάστης, οικονομικός ή πολιτικός, λαμβάνει «μόνος» του την απόφαση να αποχωρήσει από την χώρα του σε αντίθεση με τον πρόσφυγα ο οποίος στην ουσία διώκεται στην χώρα του. Βέβαια τα όρια είναι λεπτά μεταξύ πρόσφυγα και μετανάστη. Ουσιαστικά στην χώρα μας μεγάλος αριθμός νέων αποφάσισε αναγκαστικά να μεταναστεύσει για οικονομικούς λόγους.

Πρέπει να επισημάνουμε ότι παρ’ όλες τις αρνητικές κινήσεις τις Δύσης και ειδικότερα τις Ευρώπης σε θεσμικό (επίσημες και «μη επίσημες» συμφωνίες) και πολιτικό επίπεδο (ακροδεξιές πολιτικές) η αντιμετώπιση των προσφύγων και των μεταναστών παραμένει καλύτερη από άλλες περιοχές του πλανήτη. Αυτό οφείλεται στην «εντυπωμένη» στον μέσο Ευρωπαίο χριστιανική αντίληψη για την αγάπη προς τον πλησίον. Ας μην ξεχνάμε ότι οι έννοιες των ατομικών δικαιωμάτων, της κοινωνικής αλληλεγγύης αλλά και του κοινωνικού κράτους γεννηθήκαν στην χριστιανική Ευρώπη. Πολλοί πολιτικοί φιλόσοφοι – ανάμεσα τους και ο Μαρξ – επηρεάστηκαν από την χριστιανική αντίληψη για τον πόνο του ανθρώπου σε δυσμενείς συνθήκες. Ειδικότερα για την περίπτωση των προσφύγων υπάρχουν συγκεκριμένες αναφορές σ’ αυτούς. Ας θυμηθούμε λίγο το απόσπασμα 25:31-46 από τον Ματθαίο: «Όταν θα έρθει ο Υιός του Ανθρώπου με όλη του τη μεγαλοπρέπεια και θα τον συνοδεύουν όλοι οι άγιοι άγγελοι, θα καθίσει στο βασιλικό θρόνο του. Τότε θα συναχθούν μπροστά του όλα τα έθνη, και θα τους ξεχωρίσει όπως ξεχωρίζει ο βοσκός τα πρόβατα από τα κατσίκια. Τα πρόβατα θα τα τοποθετήσει στα δεξιά του και τα κατσίκια στ’ αριστερά του. Θα πει τότε ο βασιλιάς σ’ αυτούς που βρίσκονται δεξιά του: “ελάτε, οι ευλογημένοι απ’ τον Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που σας έχει ετοιμαστεί απ’ την αρχή του κόσμου. Γιατί, πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, άρρωστος και μ’ επισκεφθήκατε, φυλακισμένος κι ήρθατε να με δείτε”. Τότε θα του απαντήσουν οι άνθρωποι του Θεού: “Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε ή να διψάς και σου δώσαμε να πιεις; Πότε σε είδαμε ξένον και σε περιμαζέψαμε ή γυμνόν και σε ντύσαμε; Πότε σε είδαμε άρρωστον ή φυλακισμένον κι ήρθαμε να σε επισκεφθούμε;” Τότε θα τους απαντήσει ο βασιλιάς: “σας βεβαιώνω πως αφού τα κάνατε αυτά για έναν από τους άσημους αδερφούς μου, τα κάνατε για μένα”.»Ύστερα θα πει και σ’ αυτούς που βρίσκονται αριστερά του: “φύγετε από μπροστά μου, καταραμένοι· πηγαίνετε στην αιώνια φωτιά, που έχει ετοιμαστεί για το διάβολο και τους δικούς του. Γιατί, πείνασα και δε μου δώσατε να φάω, δίψασα και δε μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και δε με περιμαζέψατε, γυμνός και δε με ντύσατε, άρρωστος και φυλακισμένος και δεν ήρθατε να με δείτε”. Τότε θα του απαντήσουν κι αυτοί: “Κύριε, πότε σε είδαμε πεινασμένον ή διψασμένον ή ξένον ή γυμνόν ή άρρωστον ή φυλακισμένον και δε σε υπηρετήσαμε;” Και θα τους απαντήσει: “σας βεβαιώνω πως αφού δεν τα κάνατε αυτά για έναν από αυτούς τους άσημους αδερφούς μου, δεν τα κάνατε ούτε για μένα”. Αυτοί λοιπόν θα πάνε στην αιώνια τιμωρία, ενώ οι δίκαιοι στην αιώνια ζωή». Αλλά και στον Ιεζεκιήλ 22:7, 29 έχουμε αναφορά στους πρόσφυγες: «Πατέρα και μητέρα μεταχειρίστηκαν περιφρονητικά μέσα σε εσένα. Σε βάρος του πάροικου διέπραξαν απάτη στο μέσο σου. Αγόρι ορφανό από πατέρα καθώς και χήρα κακομεταχειρίστηκαν μέσα σε εσένα» και «Ο δε λαός του τόπου έχει εκτελέσει ένα σχέδιο απάτης και έχει αποσπάσει πράγματα με ληστεία, και έχει κακομεταχειριστεί τον ταλαιπωρημένο και τον φτωχό, και σε βάρος του πάροικου έχει διαπράξει απάτη χωρίς δικαιοσύνη”.» Αντίστοιχες αναφορές βρίσκουμε και αλλού στην Γραφή τόσο για τα δικαιώματα των προσφύγων όσο και για τον τρόπο που πρέπει να φερόμαστε απέναντί τους (Αριθμοί 9:14 και 15:14, Δευτερονόμιο 24:14-22, Έξοδος 22:20, Λευιτικό 19:33-34, Ζαχαρίας 7:10, Μαλαχίας 3:5 κ.α.).

Ποιος ο ρόλος μας λοιπόν απέναντι σ’ αυτούς τους ανθρώπους; Μα βέβαια η παροχή οποιασδήποτε βοήθειας. Υλική, ψυχολογική, ηθική, νομική ή ιατρική η βοήθεια αυτή μπορεί να ανακουφίσει τους ανθρώπους αυτούς. Δυστυχώς όπως έχει αποδείξει η ανθρώπινη ιστορία καμιά θεσμική, νομική ή πολιτική εγγύηση δεν υπάρχει – παρά μόνον επικουρικά – πέραν της προσωπικής πρόθεσης των ίδιων των ανθρώπων να βοηθήσουν τους συνανθρώπους τους. Όπως εμείς έχουμε δικαίωμα για μια αξιοπρεπή ζωή έτσι και εκείνοι έχουν το ίδιο δικαίωμα. Δυστυχώς λόγω του αγώνα της για τον έλεγχο του πετρελαίου έχει και η Δύση ένα μερίδιο ευθύνης για την γέννηση του φονταμενταλιστικού τέρατος στην Μέση Ανατολή. Ας σκεφτούμε μόνο ότι η ουσιαστική παροχή βοήθειας δεν θα βελτιώσει μόνο προσωρινά την ζωή των ανθρώπων αυτών αλλά θα βοηθήσει και στην αποτροπή ριζοσπαστικοποίησης τους στο Ισλάμ.

Βρασίδας Πολυμενάκος
Δικηγόρος

By | 2016-08-06T15:47:02+00:00 August 6th, 2016|ΚΟΙΝΩΝΙΑ|0 Comments

About the Author:

Giorgos studied Biology at the University of Patras, Greece and did his Master's in Philosophy of Science at the University of Athens. He works at the pharmaceutical sector while doing his PhD in Philosophy. Giorgos is the coordinator for "Imago Dei", a place where Christians and non-Christians meet to exchange opinions about their worldview and overall perception of reality.