ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΑΓΕΙΑ

Πολλοί ταυτίζουν το χριστιανισμό με τις παγανιστικές θρησκείες και τις μαγικές τελετουργίες του παρελθόντος. Το περίεργο είναι ότι πολλές φορές είναι οι ίδιοι που υιοθετούν έναν   «εναλλακτικό» ή New Age τρόπο ζωής π.χ. κάνουν γιόγκα, είναι στρατευμένοι vegan, πιστεύουν στην «κακή ενέργεια» ή τσεκάρουν κάθε μέρα το ωροσκόπιό τους. Αλήθεια τι ισχύει; Πριν προχωρήσουμε θα πρέπει να διακρίνουμε τις διαφορές μεταξύ των αρχαίων θρησκειών, της μαγείας και του χριστιανισμού.

Κατ’ αρχήν πρέπει να ορίσουμε τι είναι παγανισμός. Ο όρος παγανισμός (που προέρχεται από το λατινικό paganus που σημαίνει άνθρωπος της υπαίθρου ή αγρότης) χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει ένα ευρύ φάσμα τοπικών θρησκευτικών λατρειών και δοξασιών συνήθως πολυθεϊστικών. Τα τοπικά χαρακτηριστικά αυτών των δοξασιών διαφαίνονται από το πόσο διαφορετικοί ήταν οι θεοί σε κάθε γεωγραφική περιοχή. Για παράδειγμα οι νορβηγικοί θεοί ήταν περισσότερο πολεμοχαρείς και λιγότερο ηδονιστικοί απ’ αυτούς του δωδεκάθεου. Βασικό στοιχείο σε κάθε περίπτωση είναι η ταύτιση της φύσης με το θείο. Λόγω της προέλευσης του παγανισμού από τον ανιμισμό – δηλαδή της λατρείας των πνευμάτων που βρίσκονται στα ζώα, στα δέντρα, στα ποτάμια και τις λίμνες – ο  παγανισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την θεοποίηση της φύσης. Η φύση με την μορφή των θεών και των φυσικών φαινομένων είναι η μητέρα των πάντων. Ο κύκλος των εποχών ουσιαστικά καθορίζει τον ανθρώπινο βίο. Τα ζωώδη πάθη είναι δικαιολογημένα μιας και οι ίδιοι οι θεοί έχουν ζωώδη χαρακτηριστικά και πάθη. Ο μόνος τρόπος για να εξευμενιστεί η φύση και οι θεοί ήταν μέσω της τελετουργίας ή αλλιώς μέσω της μαγείας. Άρα η αίσθηση αδυναμίας του ανθρώπου απέναντι σ’ ένα εχθρικό κόσμο και μια αδιάφορη φύση οδήγησε στην γέννηση της μαγείας.

Η μαγεία είναι στην ουσία ή πρώτη απόπειρα του ανθρώπου να ελέγξει το περιβάλλον του αλλά και να καθησυχάσει τον εαυτό του. Χαρακτηριστικό της μαγείας είναι το τελετουργικό περιεχόμενο και ο εντοπισμός αιτιακών σχέσεων (εκεί που δεν υπάρχουν) μεταξύ ανθρωπίνων ενεργειών και υλικών αποτελεσμάτων στον περιβάλλον. Η θυσία ζώων και ανθρώπων για την καρποφορία, οι περίοδοι αποχής από τροφές και από ορισμένες συμπεριφορές, τα μαγικά φίλτρα και άλλα πολλά αποτελούν ένα μεγάλο και παλαιό κομμάτι των παραδόσεων της ανθρωπότητας. Στο πέρας των αιώνων η μαγική σκέψη άρχισε να φθίνει λόγω της ορθολογιστικής επανάστασης ή να παίρνει άλλες μορφές ακόμη και εισχωρώντας  στην χριστιανική θρησκεία. Τα τάματα, η λατρεία εικόνων, τα συγχωροχάρτια και άλλα αποτέλεσαν μετεξέλιξη περισσότερο προηγούμενων τρόπων λατρείας παρά χριστιανικές επιταγές. Αντίστοιχα σε κοινωνικό επίπεδο η λατρεία πολιτικών συστημάτων από όλα τα ιδεολογικά φάσματα συνέπλευσε με την μαγική συμβολοποίηση εικόνων προσώπων της εξουσίας, επαναστατών αλλά και εθνικών και ιδεολογικών αναγνωριστικών σημάτων (π.χ. σημαιών). Δεν είναι τυχαία η ύπαρξη φωτογραφιών στρατιωτών από τον Β’ Π.Π. που φιλούσαν ευλαβικά την σημαία της χώρας τους δηλώνοντας απόλυτη αφοσίωση στην πατρίδα τους (στο «πνεύμα» της φυλής τους ή του έθνους τους). Αλήθεια λοιπόν νομίζουμε ότι ξεμπλέξαμε με την μαγική σκέψη.

Στις μέρες μας – ουσιαστικά μετά την κατάρρευση των πολιτικών ουτοπιστικών αφηγήσεων – ακολούθησε μια έκρηξη του λεγόμενου New Age κινήματος. Ανατολική σκέψη, ανιμιστική – παγανιστική παράδοση, πολυθεϊστικές δοξασίες, εναλλακτικές θεραπείες, ρείκι, κρύσταλλοι, διαλογισμός, ταντρισμός (σεξουαλική μαγεία) και  άλλα πολλά αποτέλεσαν το μείγμα μιας «νέας πνευματικότητας». Αυτή η προσέγγιση του θείου, γιατί στην ουσία αυτό είναι, έχει ένα βασικό πολύ παλαιό στοιχείο την «μαγική σκέψη». Ο άνθρωπος κάνει μια συγκεκριμένη πράξη για να εκμαιεύσει κάτι από τον θεό, τους θεούς ή την φύση. Σαφώς ο κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να πιστεύει ότι επιθυμεί εφόσον δεν βλάπτει τους άλλους όμως πρέπει να γνωρίζει και τι πιστεύει. Για παράδειγμα δεν μπορούμε να ψέγουμε την χριστιανική θεολογία για «προκαταλήψεις», η οποία στο πέρας των αιώνων προσπάθησε να απορρίψει κάθε ψήγμα μαγείας,  την ώρα που εμείς οι ίδιοι δρούμε με «μαγικούς κανόνες».

Ο χριστιανισμός ουδεμία σχέση έχει μ’ αυτό που αποκαλούμε μαγική σκέψη. Ο χριστιανός δεν επικαλείται το θείο για να ζητήσει χάρη ή να το εξαναγκάσει να ενεργήσει με συγκεκριμένο τρόπο. Αντίθετα προσεύχεται για να ζητήσει να γίνει το θέλημα του Θεού γιατί έχει εμπιστοσύνη σε αυτό και γιατί γνωρίζει ότι αυτό είναι για το καλό του. Δεν έχει καμία σχέση η Χάρη με το στωικό Πεπρωμένο γιατί ο χριστιανός δεν πιστεύει σε μια αδιάφορη φύση, μια Ειμαρμένη ή ένα ανθρωπόμορφο ή ζωόμορφο πάνθεον (ουσιαστικά ανθρώπων με υπερφυσικές δυνάμεις). Μάλιστα ο προτεσταντικός χριστιανισμός επεδίωξε να επιστρέψει στην λατρεία των πρωτοχριστιανικών εκκλησιών και να απορρίψει όποια αλλότρια στοιχεία ακόμη και μαγικής σκέψης είχαν παρεισφρήσει. Αυτή η «εμμονή» του χριστιανισμού κατά της μαγείας εντοπίζεται τόσο στην Π.Δ. (Δευτερονόμιο 18:11-12) όσο και στην Κ.Δ. (Γαλάτες 5:19-21). Η χρήση της λογικής δεν έρχεται σε σύγκρουση με την Βίβλο και την χριστιανική πίστη αντίθετα την προϋποθέτει. Ο χριστιανισμός δεν είναι ένα θρησκευτικό αποκούμπι για τους αδαείς είναι ένας ζωντανός τρόπος ζωής με ορθολογικές  βάσεις. Το άλμα στην πίστη του Kierkegaard είναι μια μεταγενέστερη μετάφραση της χριστιανικής πίστης αλλά δεν την προσδιορίζει. Το «ανορθολογικό άλμα στην πίστη»  όσο και αν έθεσε τα θεμέλια αυτού που καλούμε χριστιανικός υπαρξισμός και υπαρξισμός γενικότερα δεν αποτελεί παραδοχή της μαγείας και δεν καθορίζει το περιεχόμενο της χριστιανικής πίστης. Αντίθετα το αναλυτικό πνεύμα αποτελεί το βασικό εφόδιο για την μελέτη όχι μόνο του κόσμου αλλά και των βιβλικών κειμένων. Όπως χαρακτηριστικά είχε ειπωθεί από τον Schaeffer  στο βιβλίο του ‘’He is There and He is not Silent’’(μτφ. Υπάρχει και δεν Σιωπά): “Κλήθηκα να θέσω επαρκή και ικανοποιητικά ερωτήματα και μετά να πιστέψω σ’ Αυτόν  και να σκύψω μπροστά Του μεταφυσικά γνωρίζοντας ότι υπάρχω γιατί εκείνος έφτιαξε τον άνθρωπο, να σκύψω μπροστά του ηθικά καθώς χρειάζομαι την προσφορά Του προς εμένα στον εξευμενιστικό θάνατο της αντικατάστασης που βίωσε ο Χριστός.”

Βρασίδας Πολυμενάκος

Δικηγόρος

By | 2017-03-24T19:09:42+00:00 March 24th, 2017|ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ|0 Comments

About the Author:

Giorgos studied Biology at the University of Patras, Greece and did his Master's in Philosophy of Science at the University of Athens. He works at the pharmaceutical sector while doing his PhD in Philosophy. Giorgos is the coordinator for "Imago Dei", a place where Christians and non-Christians meet to exchange opinions about their worldview and overall perception of reality.