Ο ΤΖΟΚΕΡ, Ο ΚΑΛΒΙΝΟΣ ΚΑΙ Ο C.S. LEWIS

Ο «Τζόκερ» είναι μία αριστουργηματική ταινία, είναι όμως και επικίνδυνη, όπως διατείνονται μερικοί; Καθόλου, και το γιατί θ΄ απαντηθεί σε λίγο. Οι φόβοι πολλών ότι θα οδηγήσει σε νέο μακελειό στην Αμερική, όπως το 2012 με τα τραγικά γεγονότα στην πρεμιέρα του The Dark Knight, δεν επαληθεύτηκαν. Ο «Τζόκερ» είναι μία ταινία όπως όλες οι άλλες, αλλά όχι όπως όλες οι άλλες. Δηλαδή είναι, με την έννοια ότι προορίζεται για ψυχαγωγία, αλλά και δεν είναι, καθώς εδώ δεν έχουμε υπερήρωες, καταστροφές, και εκρήξεις παρά μόνο ψυχολογικές.

Κατ’ αρχάς, ας ξεκινήσουμε με την παραδοχή πως καμία ταινία δεν είναι επικίνδυνη, με την έννοια ότι μπορεί να ωθήσει κάποιον στο έγκλημα ή την παρανομία. Οποιοσδήποτε νοήμων άνθρωπος που θα δει την «Συμμορία των 11» για παράδειγμα, θα καταλάβει ότι πρόκειται για ένα καθαρά ψυχαγωγικό προϊόν με σεναριακές ευκολίες και τραβηγμένες καταστάσεις, και δε θα δοκίμαζε να ληστέψει το καζίνο στο Λουτράκι ύστερα από την προβολή της. Παρομοίως, το «Τζόκερ» είναι μία ταινία που βγήκε από κινηματογραφικό στούντιο και όχι από ομάδα αναρχικών που θέλει να σπείρει το χάος. Ως εκ τούτου, ο σκοπός είναι ένας και μοναδικός. Να ψυχαγωγήσει. Αυτό δε σημαίνει ότι, ταυτόχρονα, δεν μπορεί να προβληματίσει, ο σκοπός, όμως, είναι πρωτίστως να κάνει εισιτήρια, να πουλήσει και να βγάλει τα λεφτά της, αλλά και να μας κάνει να βγούμε απ’ την αίθουσα ικανοποιημένοι για τον οβολό που καταθέσαμε. Σίγουρα, δε θ’ αρέσει σε όλους. Όσοι περιμένουν μια ταινία με δράση και εφέ, ας μην περάσουν το κατώφλι της αίθουσας. Όσοι, όμως, θέλουν να δουν ένα αριστοτεχνικό ψυχόδραμα με εκπληκτική σκηνοθεσία, οσκαρικές ερμηνείες, υποδειγματικό ρυθμό και υποβλητική μουσική, τότε δεν πρέπει να τη χάσουν. Θα πει κάποιος, τι ψυχαγωγία είναι αυτή που παρακολουθείς τη μεταμόρφωση ενός ψυχικά άρρωστου ανθρώπου σε έναν από τους πιο εμβληματικούς κακούς που εμφανίστηκαν ποτέ στο χαρτί ή τη μεγάλη οθόνη και αποτέλεσε τη νέμεση ενός άλλου εμβληματικού υπερήρωα, του Μπάτμαν; Πολλοί συγχέουν την έννοια της ψυχαγωγίας με αυτή της διασκέδασης. Ναι, δε θα δεις το «Τζόκερ» για να ξεσαλώσεις, ούτε για να γελάσεις, ούτε για να χαβαλεδιάσεις και να ξεδώσεις. Θα το δεις γιατί ο καλός κινηματογράφος, όπως κι οι υπόλοιπες τέχνες, σε εξελίσσουν πνευματικά ή αλλιώς «άγουν» την ψυχή σου, εξ’ ου και ο ορισμός της ψυχαγωγίας. Τι εξέλιξη πνευματική μπορεί να προσφέρει μια ταινία σαν το «Τζόκερ»; Ας το δούμε.

Καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια να μην αποκαλύψω κρίσιμα στοιχεία της πλοκής, δηλαδή spoilers ελληνιστί, στην ταινία παρακολουθούμε τη ζωή του Άρθουρ Φλέκ, ενός αποτυχημένου stand up κωμικού που ζει με τη μητέρα του σ’ ένα άθλιο διαμέρισμα, και βγάζει τα προς το ζην κάνοντας τον κλόουν, είτε για να ξεπουλήσει ένας δισκοπώλης την πραμάτεια του, είτε για να δώσει λίγη χαρά σε παιδιά που νοσηλεύονται. Χωρίς φίλους, ένα φρικιό όπως τον αποκαλούν κάποιοι, απόβλητος της κοινωνίας και γεμάτος ψυχολογικά τραύματα. Αποτέλεσμα αυτών, η πάθησή του που του προκαλεί γέλιο σε άσχετες στιγμές και μέρη. Ένα γέλιο που είναι ταυτόχρονα κλάμα και κραυγή απελπισίας. Ο Άρθουρ, μέσα από μια αλληλουχία γεγονότων, εξελίξεων και αποκαλύψεων, θα οδηγηθεί στο έγκλημα, θα βιώσει την δική του κάθαρση μέσα απ’ αυτό, και θα το δει ως τη μόνη σανίδα σωτηρίας στην απόλυτα κενή και μίζερη ζωή του. Χαρακτηριστική η φράση του ότι «δεν είμαι σίγουρος αν υπάρχω». Κι’ εδώ είναι που, ως θεατές, θα κληθούμε να πάρουμε θέση και να κάνουμε μια ενδοσκόπηση και στη δική μας ψυχή, άρα θα ψυχαγωγηθούμε που λέγαμε νωρίτερα. Έχει δίκιο ο Άρθουρ; Αν ναι, μέχρι ποιου σημείου; Αν τασσόμαστε ολοκληρωτικά με το μέρος του, τι λέει για τους εαυτούς μας το γεγονός ότι συμπάσχουμε μαζί του και απολαμβάνουμε την τιμωρία αυτών που του κατέστρεψαν τη ζωή, δηλαδή των πολιτικών, του συστήματος, της κοινωνίας που αγνοούσε ότι ανατρέφει τον ίδιο της τον τιμωρό; Αυτό που λέει και δεν αρέσει σε κανέναν να το παραδεχτεί, είναι αυτό που έλεγε ένας απ’ τους μεγάλους ηγέτες της θρησκευτικής Μεταρρύθμισης, ο Ιωάννης Καλβίνος, ότι ο άνθρωπος γεννιέται κακός λόγω του προπατορικού αμαρτήματος. Απλά, δεν είναι όλοι τόσο κακοί όσο θα μπορούσαν να είναι και δεν είναι τόσο κακοί όσο κάποιοι άλλοι. Αρκεί να διαβάσουμε τα σχόλια μίσους του τύπου «Καλό ψόφο να έχει» στο Facebook όταν ανακοινώνεται ο θάνατος κάποιου διάσημου προσώπου. Άλλο παράδειγμα:

ΠΡΟΣΟΧΗ, ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ SPOILER: ΜΗΝ ΔΙΑΒΑΣΕΤΕ ΤΑ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΑΝ ΔΕΝ ΕΧΕΤΕ ΔΕΙ ΑΚΟΜΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ.

Όταν ο παρουσιαστής που τον καλεί στην εκπομπή του για να τον χλευάσει (ένας καταπληκτικός Ρόμπερτ Ντε Νίρο), αγνοώντας ότι υπογράφει την θανατική του καταδίκη, και εμείς ως θεατές χαιρόμαστε που βλέπουμε την τιμωρία του σε μία εκπληκτικά σκηνοθετημένη σεκάνς, μήπως θα θέλαμε να δούμε να παθαίνει κάτι αντίστοιχο η Αννίτα Πάνια π.χ., που εκμεταλλεύεται τόσα χρόνια ψυχικά άρρωστους και τραυματισμένους ανθρώπους γελοιοποιώντας τους και σπάζοντας πλάκα μαζί τους; Σίγουρα δεν είναι η μόνη που το έκανε στην ιστορία της τηλεόρασης, αλλά είναι η μόνη που το κάνει με συνέπεια τόσα χρόνια, καθώς οι υπόλοιποι έχουν εξαφανιστεί (τα «ένδοξα» χρόνια της trash tv).

TΕΛΟΣ SPOILER.

Ο άλλος λόγος που ο «Τζόκερ» δεν είναι επικίνδυνος ως ταινία είναι, πολύ απλά, το γεγονός ότι κάποιος που έχει ανάλογες τάσεις, δεν θα περιμένει να δει ένα κινηματογραφικό φιλμ για να βγει έξω και να σκοτώνει όποιον τον πειράζει. Αυτά γινόντουσαν και πριν τον «Τζόκερ», και θα συνεχίσουν να γίνονται ανεξάρτητα απ’ αυτόν. Καθένας που διαθέτει τη στοιχειώδη λογική, μπορεί να καταλάβει ότι όσο αγανακτισμένος κι’ αν είναι με το σύστημα, όσο κι’ αν δικαιολογεί τις πράξεις του Άρθουρ/Τζόκερ, μια κοινωνία αναρχίας και χάους δε θα μπορούσε να λειτουργήσει για πολύ και θα είχε καταρρεύσει μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, λειτουργώντας απλά σαν reset, μέχρι να καταλάβει το λάθος της και να επανέλθει στη δημοκρατική της κατάσταση. Όσες καταστροφικές σκέψεις κι’ αν περνάνε απ’ το μυαλό μας, όσο αδικημένοι κι’ αν αισθανόμαστε, κατά βάθος γνωρίζουμε ότι ο κόσμος δεν μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά. Υπάρχει αδικία; Προκλητικά άφθονη. Δεν είναι καθόλου λίγες, όμως, και οι στιγμές που απονέμεται δικαιοσύνη.

Όσο κι’ αν κάποιοι επιμένουν να το αρνούνται πεισματικά, οι έννοιες του καλού και του κακού, της δικαιοσύνης και της αδικίας, είναι έμφυτες στον άνθρωπο και μαρτυρούν την ύπαρξη του Θεού όπως παρατηρεί ο C.S. Lewis (πρώην άθεος και ένα από τα μεγαλύτερα χριστιανικά και μη μυαλά, συγγραφέας της παιδικής σειράς βιβλίων «Τα Χρονικά της Νάρνια», και φίλος του Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν). Γι΄αυτό, ενώ προς στιγμήν δικαιολογούμε απόλυτα τον Άρθουρ και συμπλέουμε μαζί του όντας συναισθηματικά φορτισμένοι από τα παθήματά του, όταν περάσει αυτή η ψυχική ένταση, συνειδητοποιούμε ότι ο φόνος, η αναρχία, η αυτοδικία και η τρομοκρατία δεν είναι η λύση του προβλήματος αλλά μέρος αυτού. Το αν μια κυβέρνηση δεν είναι σωστή και δίκαιη, δε σημαίνει ότι φταίει η δημοκρατία ως έννοια και ότι πρέπει να τα διαλύσουμε όλα. Ως χριστιανοί, πιστεύουμε ότι η ελπίδα και η δικαιοσύνη συνυπάρχουν σε ένα πρόσωπο και αυτό το πρόσωπο είναι ο Χριστός. Για την ακρίβεια, η ελπίδα και η δικαιοσύνη είναι ο Χριστός και θα έρθει κάποια στιγμή που αυτή η δικαιοσύνη θα θριαμβεύσει. Δεν είναι μία υπόθεση, αλλά μία βεβαιότητα που δεν μπορεί ν’ αναγνωρίσει οποιοσδήποτε, παρά μόνο αυτός που έχει επιτρέψει στο Φως, που επίσης είναι ο Χριστός, να φωτίσει τη ζωή του.    

Γιάννης Φαμέλης

By | 2019-10-27T21:09:00+00:00 October 27th, 2019|ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ|0 Comments

About the Author:

Giorgos studied Biology at the University of Patras, Greece and did his Master's in Philosophy of Science at the University of Athens. He works at the pharmaceutical sector while doing his PhD in Philosophy. Giorgos is the coordinator for "Imago Dei", a place where Christians and non-Christians meet to exchange opinions about their worldview and overall perception of reality.