Δε χρειάζεται ιδιαίτερη παρατηρητικότητα για να διαπιστώσει κανείς ότι στον κόσμο που ζούμε υπάρχει ποικιλία σε όλα τα επίπεδα – στη φύση (χλωρίδα και πανίδα), στο κλίμα, στο τοπίο, στη θρησκεία, στην κουλτούρα, στα έθιμα, στις συνήθειες, και εννοείται φυσικά, και στους ανθρώπους.  Εκεί κι αν υπάρχουν διαφορές!  Κάθε άνθρωπος και μια ξεχωριστή προσωπικότητα.

Η «διαφορετικότητα» είναι μία δύσκολη λέξη και είναι αρκετοί εκείνοι που ίσως ακόμα και να τη φοβούνται.  Σε άλλους πάλι μπορεί να είναι από προκλητική έως και διεγερτική.  Όπως και το κάνουμε, όμως, το διαφορετικό είναι πάντα κάτι που μας βγάζει κάπως έξω από τον δικό μας μικρόκοσμο και μας αναγκάζει περιστασιακά να κάνουμε κάποιες προσαρμογές που άλλοτε είναι περισσότερο ή λιγότερο ευχάριστες.  Είναι τελικά η διαφορετικότητα ευλογία ή κατάρα;  Αυτό θα προσπαθήσω ν’ αναλύσω σ’ αυτό το άρθρο.

Όπως είπα και στην αρχή, ξεκινούμε με τη διαπίστωση ότι η διαφορετικότητα είναι μέρος του κόσμου στον οποίο ζούμε, μέρος της ανθρώπινης καθημερινότητας.  Όσο πιο νωρίς το καταλάβουμε και το δεχθούμε αυτό, τόσο το καλύτερο για μας.  Προσωπικά πιστεύω ότι η διαφορετικότητα ήταν και είναι μία θεία επινόηση και αντικατοπτρίζει τον πολύπλευρο χαρακτήρα και φύση του Θεού-Δημιουργού, όπως πολύ όμορφα τη χαρακτηρίζει ο απ. Πέτρος «ποικίλη χάρη» (Α’ Πέτρ.4:10).  Αν δούμε τη διαφορετικότητα ως ένα θείο δώρο, τότε θα την αγκαλιάσουμε και θα της επιτρέψουμε να γίνει ένας ενωτικός και οικοδομητικός παράγοντας μεταξύ των λαών και όχι λόγος διαμάχης και διαίρεσης.  Ας δούμε μαζί πώς μπορούμε να το πετύχουμε.

  1. Πρόκληση αλλά όχι απειλή!

Για κάποιους το διαφορετικό αποτελεί πρόκληση, δυσφορία και γενικά απειλή.  Ότι δε μοιάζει με μας το αποφεύγουμε ή το αποστρεφόμαστε με όλη μας τη δύναμη.  Πιστεύω πως όλοι μας λίγο-πολύ το έχουμε νιώσει αυτό κατά καιρούς.  Π.χ. στο σχολείο όπου βλέπουμε τις διαστάσεις που έχει πάρει στις μέρες μας το bullying, που προκάλεσε μέχρι και το θάνατο νεαρού σπουδαστή στην Ελλάδα!  Δεν είναι όμως μόνο στο σχολικό περιβάλλον.  Ας μη ξεχνούμε τους αμέτρητους αγώνες για το apartheid, τις φυλετικές διακρίσεις ή ακόμα το πιο πρόσφατο προσφυγικό/μεταναστευτικό κύμα στην Ευρώπη και τη στάση των κυβερνήσεων έναντι των «εισβολέων».  Η διαφορετικότητα υπάρχει στην κοινωνία μας, στους πλούσιους και τους φτωχούς, μορφωμένους και μη, εργαζόμενους και μη, θρησκευόμενους και μη, στις κυβερνήσεις, στα πολιτικά κόμματα, και πάει λέγοντας.  Ας το παραδεχθούμε:  το διαφορετικό μάς ξεβολεύει!  Χρειάζεται να κάνουμε κάτι εμείς για να αγκαλιάσουμε κάτι που δε μοιάζει με τον δικό μας τρόπο ή φιλοσοφία ζωής.  Χρειάζεται να βάλουμε στην άκρη την ανάγκη μας να συμφωνούν όλοι μαζί μας στο πώς βλέπουμε τον κόσμο και όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης ζωής και συμπεριφοράς.

Πρέπει να το εμπεδώσουμε καλά ότι το διαφορετικό δε σημαίνει απαραίτητα καλύτερο ή χειρότερο.  Είναι απλά διαφορετικό!  Τελεία.  Μέχρι εκεί.  Αν το καταλαβαίναμε αυτό βαθιά μέσα στο ‘είναι’ μας, τότε πολλά από τα προβλήματα που ταλανίζουν τον άνθρωπο μέσα στους αιώνες θα είχαν εξαλειφθεί.  Γιατί σώνει και καλά πρέπει όλοι οι άνθρωποι στον κόσμο να έχουν ένα συγκεκριμένο χρώμα επιδερμίδας, μία συγκεκριμένη παιδική ηλικία, μία συγκεκριμένη μόρφωση, ένα συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο, επαγγελματική αποκατάσταση και επιτυχία, μία δική τους οικογένεια με παιδιά και εγγόνια και ένα συγκεκριμένο είδος κατοικίας σε μία συγκεκριμένη περιοχή;  Υπάρχουν μήπως κάποιοι άγραφοι νόμοι που καθορίζουν όλα αυτά;  Μάλλον ναι – οι νόμοι εκείνοι που κτίζονται στις συνειδήσεις των ανθρώπων από την πιο τρυφερή ηλικία.  Αν θέλεις να είσαι αποδεκτός, πρέπει να έχεις σπουδάσει στο εξωτερικό.  Πρέπει να έχεις μια καλή δουλειά.  Να ντύνεσαι με συγκεκριμένο τρόπο.  Να κατοικείς σε συγκεκριμένη περιοχή.  Να έχεις κάνει οικογένεια μέχρι τα 40, κ.ο.κ.  Υπάρχουν πολλά παραδείγματα μεγάλων ανδρών και γυναικών στην ιστορία αυτού του κόσμου που διέπρεψαν και πρόσφεραν πάρα πολλά στον συνάνθρωπο μέσω της δράσης και της ζωής τους χωρίς να έχουν εκπληρώσει τίποτα από τα πιο πάνω.

Έχουμε άραγε αναρωτηθεί ποτέ αν αυτοί που έχουν ζήσει με επιτυχία ακολουθώντας κατά γράμμα τους λεγόμενους «άγραφους νόμους», αν όντως μέσα τους νιώθουν την απόλυτη ικανοποίηση και ευτυχία;  Μήπως η «σωστή» εμφάνιση, η «σωστή» μόρφωση, η «σωστή» δουλειά, η «σωστή» οικογένεια, κλπ. είναι από μόνα τους ικανά να προσφέρουν την τέλεια ζωή;  Θα ήταν αφελές αν κάποιος τολμούσε καν να απαντήσει καταφατικά.

Και όμως, πόσο ρατσισμό έχουν δεχθεί άτομα που δεν ταιριάζουν στο δικό μας «καλούπι»!  Άνθρωποι που εξωτερικά δε μοιάζουν με μοντέλα, που έχουν πολλά ή λίγα κιλά, που έχουν λίγα έως καθόλου μαλλιά, που φοράνε ρούχα που δεν είναι επώνυμες μάρκες, που οδηγούν ένα παλιό αμάξι, όχι επειδή δε μπορούν να αγοράσουν καινούριο, αλλά επειδή αυτό που έχουν τους εξυπηρετεί μια χαρά.  Πόσες φορές, αλήθεια, δεν πέσαμε κι εμείς στην παγίδα, έστω και με τη σκέψη μας, να κατηγοριοποιήσουμε κάποιους ανθρώπους και να τους φορέσουμε την ταμπέλα που φτιάξαμε εμείς στο μυαλό μας γι’ αυτούς;  «Αυτός είναι κουλτουριάρης» (επειδή έχει μαλλιά ράστα), ο άλλος «είναι πρεζάκιας επειδή έχει πολλά τατουάζ και σκουλαρίκια παντού», «η κοπέλα στο γραφείο είναι τσιγκούνα επειδή πάντα φοράει τα ίδια ρούχα στη δουλειά» (ίσως όμως να μην έχει χρήματα να πάρει καινούργια), «εκείνο το παιδί στο σχολείο είναι φυτό» (επειδή φοράει γυαλιά με χοντρούς φακούς λόγω όμως κάποιας σπάνιας πάθησης των ματιών), και η λίστα όσο πάει μεγαλώνει.  «Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω»…

  1. Ξεχωριστή/μοναδική ομορφιά

Ας δούμε τη διαφορετικότητα του άλλου ως κάτι το ξεχωριστό και μοναδικό.  Για σκεφτείτε λίγο πόσο ανιαρός θα ήταν ο κόσμος μας αν όπου πηγαίναμε βλέπαμε παντού το ίδιο τοπίο, όσο όμορφο κι αν είναι αυτό.  Ακόμα κι αν ζει κανείς σε ένα εξωτικό νησί, όπου ολόχρονα είναι καλοκαίρι, θα βαριόταν σε κάποια φάση τις βερμούδες και τις σαγιονάρες!  Υπάρχουν φορές που επιθυμούμε να ντυθούμε ζεστά, να απολαύσουμε μία ζεστή σοκολάτα δίπλα στο τζάκι ενώ έξω ακούγεται η εκκωφαντική σιωπή του χιονιού.  Ή ακόμα αν όλοι οι άνθρωποι γύρω μας ήταν ίδιοι.  Υπάρχει ομορφιά στη διαφορετικότητα!   Όπως είπα και στην αρχή, η διαφορετικότητα ήταν επινόηση του Θεού, ο οποίος δημιούργησε έναν κόσμο με ποικιλία για να χορταίνει το μάτι του ανθρώπου από ομορφιά και αρμονία.  Φαντάζομαι οι περισσότεροι από μας έχουμε ακούσει το παράδειγμα με τις νιφάδες του χιονιού, το οποίο είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο – ούτε δύο απ’ αυτές δε μοιάζουν μεταξύ τους, και φανταστείτε απλά τον αριθμό τους!  Όταν κοιτάς τη φύση, έχεις προσέξει πόσες αποχρώσεις του πράσινου υπάρχουν;  Απλά εντυπωσιακό!  Ακόμα και οι θάλασσες κάποτε είναι βαθύ μπλε, άλλοτε γαλάζιες, τουρκουάζ, πράσινες, ακόμη και ροζ!  Τα ζώα επίσης.  Μόνο και μόνο να δεις ένα ντοκιμαντέρ, μένεις με το στόμα ανοικτό μπροστά στο πόσα διαφορετικά είδη πουλιών και ψαριών υπάρχουν – όλα τους πολύχρωμα και μοναδικά.  Και όμως… ζουν όλα αρμονικά εκεί που τα τοποθέτησε ο Δημιουργός.  Δε ζηλεύουν ούτε κομπάζουν για το πώς είναι φτιαγμένα.  Αναρωτιέμαι μήπως εμείς οι άνθρωποι έχουμε να μάθουμε κάτι απ’ αυτά…

Ίσως θα έπρεπε κι εμείς να δούμε τον εαυτό μας ως ένα τέλειο δημιούργημα του Θεού, όπως ακριβώς αναφωνεί και ο βασιλιάς Δαβίδ στον Ψαλμό 139:13-14 «Επειδή, εσύ μόρφωσες τα νεφρά μου· με περιτύλιξες μέσα στην κοιλιά της μητέρας μου. Θα σε υμνώ, επειδή πλάστηκα με φοβερό και θαυμάσιο τρόπο».  Ο κόσμος έχει φτιάξει τα δικά του «πρότυπα» και μας καλεί συνεχώς να τα ακολουθήσουμε για να είμαστε, και καλά, ευτυχισμένοι.  Ο κόσμος, μέσω των ΜΜΕ, των διαφημίσεων, των περιοδικών, των τηλεοπτικών σειρών, κλπ. μας δείχνει μία πλαστή και ψεύτικη πραγματικότητα προσπαθώντας να μας πείσει ότι όλο αυτό είναι «ονειρικό».  Δεν είναι όμως παρά μία βιτρίνα, μία πρόσοψη.  Κανένας δεν κατέκτησε την ευτυχία με το να έχει απλά το τέλειο σώμα, το τέλειο πρόσωπο, την τέλεια οικογένεια, την τέλεια εργασία ή την τέλεια κατοικία.  Το ξέρουμε όλοι πολύ καλά.  Οι διάττοντες αστέρες του Χόλυγουντ και οι τραγικές προσωπικές τους ιστορίες το αποδεικνύουν αυτό μέσα στα χρόνια.  Πολλή χρυσόσκονη, αλλά καθόλου βάθος και ουσία.  Εξάλλου κανείς δεν αφαιρεί τη ζωή του από την πολλή ευτυχία… Η ιστορία βρίθει από παραδείγματα καλλιτεχνών που παρόλη τη φαινομενικά τέλεια ζωή τους, έγιναν αυτόχειρες.

Ας μάθουμε να αγαπούμε τους εαυτούς μας γι’ αυτό που είμαστε στο τώρα.  Ας τους δεχθούμε με τις ατέλειες τους για να μπορέσουμε με τη σειρά μας να δεχθούμε και τους άλλους, που στην ουσία είναι «ομοιοπαθείς» με μας, φτιαγμένοι από το ίδιο καλούπι, τον ίδιο πηλό.  Όπως αναφωνεί ο σοφός Σολομών: «Τα πάντα έγιναν από το χώμα, και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα» (Εκκλησιαστής 3:20).

  1. Εμπλουτισμός

Τέλος, η διαφορετικότητα είναι ευλογία επειδή εμπλουτίζει τη ζωή μας! Για φανταστείτε να ήμασταν περιτριγυρισμένοι καθημερινά από δικές μας κόπιες.  Όχι μόνο αυτό θα ήταν αφόρητα ανιαρό, αλλά θα ήταν πιστεύω και τρομερά αποκαρδιωτικό.  Ο καθένας μας κουβαλάει ήδη τις δικές του/της ατέλειες, ελαττώματα και ελλείψεις.  Ο πολλαπλασιασμός τους δε θα βοηθούσε σε τίποτα!  Αντίθετα, μέσα από τη διαφορετικότητα των άλλων, η ζωή μας μπορεί να γίνει πολύ πλουσιότερη, και να αποκτήσει νόημα και ενδιαφέρον.  Μέσα από τη διαφορετική οπτική γωνία και άποψη του άλλου, μπορώ να δω και να μάθω πράγματα που ίσως ποτέ δε θα μάθαινα αν έκανα παρέα μόνο με άτομα που συμμερίζονται τη δική μου κοσμοθεωρία. Η ζωή μας εξάλλου είναι τόσο σύντομη, που ποτέ δε θα μπορούσαμε να μάθουμε μόνο μέσα από τις δικές μας εμπειρίες.  Μέσα όμως από τις εμπειρίες των άλλων, όχι μόνο μέσα από τις επιτυχίες τους αλλά και μέσα από τις αποτυχίες τους, μπορούμε να κερδίσουμε πολύτιμα μαθήματα για τη ζωή μας.  Μέσα από τη διαφορετική άποψη και βιώματα του άλλου, μπορώ να διευρύνω τους ορίζοντές μου, και το οπτικό μου πεδίο για τη ζωή.  Κανένας μας δεν είναι αυτόφωτος.  Επίσης κανένας μας δεν είναι πανχαρισματούχος και ούτε έχουμε απύθμενες αποθήκες γνώσης και εμπειριών.  Όσο ζούμε σ’ αυτή τη γη, μαθαίνουμε.  Πόσο μάλλον όταν κάνουμε χώρο στη ζωή μας για το διαφορετικό.  Για τον άνθρωπο εκείνο που μας τη σπάει αλλά ταυτόχρονα μας διδάσκει, εν αγνοία του, την υπομονή.  Τον άνθρωπο εκείνο που με την απλότητά του μας διδάσκει την ουσία της ζωής.  Τη νεαρή χήρα που μεγαλώνει μόνη της τα παιδιά της και μας διδάσκει ότι αξίζει να πολεμάς γι’ αυτούς που αγαπάς και να μην τα παρατάς ποτέ.  Το παιδί που δωρίζει τα μαλλιά του για να γίνουν περούκες για καρκινοπαθή παιδάκια που μας διδάσκει να ξεχάσουμε για λίγο τους εαυτούς μας.  Οι άνθρωποι συχνά είναι οι καθρέφτες μας.  Η επαφή μαζί τους μας φέρνει συνήθως αντιμέτωπους με τον ίδιο μας τον εαυτό.  Αυτό το διαφορετικό του άλλου που μισώ, μπορεί να κρύβει την αντανάκλαση του δικού μου εγωισμού ή υπηρηφάνειας. Αυτό που με εκνευρίζει στον άλλον, ίσως να είναι κατά βάθος αυτό που μισώ στον εαυτό μου και θέλω να αλλάξω αλλά δεν τα καταφέρνω. Κανείς δεν είπε ότι η διαφορετικότητα είναι εύκολη υπόθεση.  Χρειάζεται ταπείνωση και ευρυχωρία ψυχής.  Όταν όμως αγκαλιάσουμε τη διαφορετικότητα, στο τέλος κερδισμένοι είμαστε εμείς οι ίδιοι.

Την επόμενη φορά που θα νιώσουμε να «απειλούμαστε» από τη διαφορετικότητα του άλλου, ας θυμίσουμε τους εαυτούς μας ότι είναι ένα θεόσταλτο δώρο για τη δική μας βελτίωση, οικοδομή και ολοκλήρωση.  Το μαχαίρι δεν σκοτώνει πάντα, αλλά επίσης εξυπηρετεί τις ανάγκες των ανθρώπων.  Στο χέρι μας είναι πώς θα αποφασίσουμε να ζήσουμε μέσα σ’ έναν κόσμο ποικιλίας, όπου η διαφορετικότητα βρίσκεται σε αφθονία γύρω μας, σε όλα τα επίπεδα της ζωής μας.  Στο χέρι μας είναι αν θέλουμε να ζούμε σ’ έναν κόσμο μονόχνοτο και ασπρόμαυρο ή σ’ έναν κόσμο πολύχρωμο και ευωδιαστό, όπου το κάθε λουλούδι χαίρεται γι’ αυτό που είναι και για την ευωδιά που αναδίδει. Χαίρεται γιατί είναι μοναδικό και γιατί η μοναδικότητά του ομορφαίνει ολόκληρο τον κήπο!

 

Βασίλης Κωνσταντινίδης

Θεολόγος