Επιλογή Σελίδας

Μαρ 19, 2015 | | Blog

Ζηλοφθονία και Κοσμοθεωρία

<a href="http://imagodei.gr/author/pkantartzis/" target="_self">Γιώτης Κανταρτζής</a>

Γιώτης Κανταρτζής

Ο Γιώτης Κανταρτζής είναι ο ποιμένας της Α’ Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας από το 1998. Σπούδασε Κοινωνιολογία και Θεολογία στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στη Βοστώνη (ΗΠΑ).

Ο αγαπημένος του στίχος είναι “μεγάλωσα πολύ για να ονομάζω τα φαινόμενα χωρίς επιφύλαξη” (Κική Δημουλά) και η φράση που τον συγκινεί και εμπνέει τη ζωή του είναι “Preach the Gospel, die and be forgotten” (Nicholas Zinzendorf).

(Κάλαμος, 19/07/2015)

Κάτι πρέπει λογικά να έχουμε καταλάβει σχετικά με το ότι κάτι πάει στραβά με αυτό τον κόσμο. Και μία προσεκτική ματιά θα μας δείξει ότι αυτή στραβομάρα έχει να κάνει σε μεγάλο ποσοστό με τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων. Στην πλειονότητα των προβλημάτων που μας απασχολούν, και αν δεν μας απασχολούν ΘΑ μας απασχολήσουν, οι σχέσεις είναι το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να εξετάσουμε.

Ήδη λοιπόν έχουμε δώσει μία κατευθυντήρια γραμμή στο πρόβλημα της Ζηλοφθονίας. Διότι πρόκειται για πρόβλημα που αντανακλά τη ‘στραβομάρα’ του κόσμου μας και των σχέσεών μας. Είναι όμως ‘θανάσιμο αμάρτημα’; Αν ναι, με ποια έννοια και γιατί; Νομίζεις ότι σε αφορά; Πού στέκεσαι, πού είσαι όσον αφορά αυτό το ζήτημα και όλα όσα συνδέονται με αυτό; Να σου πω εξ’ αρχής ότι κατά πάσα πιθανότητα, αν δεν νομίζεις ότι σε αφορά, σύντομα θα καταλάβεις στη ζωή σου ότι θα σε απασχολήσει, είτε αφορά τη δική σου στάση ή τη στάση των άλλων απέναντί σου. Διότι, όπως είπαμε, εξ’ ορισμού η ζηλοφθονία αφορά σχέσεις.

Τι σημαίνει η έννοια ‘ζηλοφθονία’; Απλά, πρόκειται για εκείνη την ψυχολογική στάση που οδηγεί σε πράξεις με άσχημα κίνητρα προς ορισμένους, η οποία έχει την αφετηρία της σε μία ερώτηση: ‘γιατί αυτός και όχι εγώ;’ Δεν είναι απλά μία ερώτηση που θα μείνει στο κεφάλι μας και θα αποστασιοποιηθούμε για να τη λύσουμε σαν διανοητικό πρόβλημα: είναι κάτι που αφορά – πέρα από το τι σκεφτόμαστε- το πώς νιώθουμε και το τι θα κάνουμε – Ματθ.27 ‘Επειδή τον φθόνησαν’ άρα μιλάμε και για πράξη. Οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι πράξεις ΠΑΝΤΑ πάνε μαζί.

Τώρα, πριν μιλήσουμε εκτενέστερα, να πούμε ότι η ζηλοφθονία αφορά κάτι αρχέγονο μέσα στον άνθρωπο. Σε γλώσσα υπολογιστή, το ‘αρχέγονο’, αυτό που βρίσκεται στα βάθη της ανθρώπινης ‘καρδιάς’, αφορά το λειτουργικό σύστημα με το οποίο ‘τρέχουμε’, άσχετα με το τι προγράμματα θα βάλουμε.  Και όση γνώση κι αν αποκτήσουμε, όσα πτυχία κι αν πάρουμε και όσο ψηλά φτάσουμε στη δουλειά μας ΠΑΝΤΑ οι σκέψεις και οι αγωνίες μας θα περιστρέφονται γύρω από ορισμένα αρχέγονα ένστικτα, από αρχέγονες ανάγκες και από αρχέγονες αναζητήσεις.

Το αρχέγονο αυτό στοιχείο που σχετίζεται με τη ζηλοφθονία είναι η έννοια της προσωπικής μας αξίας. Ένα από τα βασικότερα κίνητρα (ίσως ΤΟ βασικότερο) πίσω από τις πράξεις και τις σκέψεις των ανθρώπων είναι η αναγνώρισή του από τους άλλους, μία αναγνώριση που θα λάβει χώρα με τρόπο που να μου προσδίδει αξία, να με κάνει σημαντικό. Και είναι κάτι που ορίζει ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, αλλά και τη δική μου ιστορία και ταυτότητα. Αν η αξία έχει να κάνει με την ταυτότητά μου, με το ποιος είμαι, άρα και η ζηλοφθονία έχει να κάνει με αυτό επίσης.

Πρακτικά αυτό σημαίνει το εξής: σε κάθε χώρο υπάρχουν κριτήρια (όχι απαραίτητα σωστά) που δείχνουν το ποιος αξίζει περισσότερο και ποιος λιγότερο. Στα σχολεία αυτό έχει να κάνει με τη βαθμολογία, στις παρέες με το ποιος έχει περισσότερο χιούμορ, ποιος είναι πιο ευχάριστος ή ποιος ‘ρίχνει’ περισσότερα κορίτσια (ή αγόρια), στην εργασία με το ποιος βγάζει περισσότερα χρήματα ή ποιος έχει διευθυντική θέση κτλ κτλ, κι αυτή η κατάσταση υπάρχει από τα αρχαία χρόνια, π.χ. στην εποχή της Οδύσσειας και της Ιλιάδας ο πιο άξιος ήταν ο πιο ανδρείος, αυτός που διοικούσε περισσότερους στρατιώτες κ.α. Δεν μπορούμε να αποφύγουμε την έννοια της αξίας.

Όλα τα αρχέγονα πράγματα και ένστικτα, όπως η διεκδίκηση της αναγνώρισης, δεν φέρουν μόνα τους τις οδηγίες για το πώς θα τα μεταχειριστούμε. Αυτές οι οδηγίες προσφέρονται από την κοσμοθεωρία που έχουμε, άρα από την εικόνα που έχουμε για το ποιος είναι ο άνθρωπος. Όσον αφορά τη ζηλοφθονία, έχω δύο επιλογές, που αντανακλούν δύο κοσμοθεωρίες:

Α) Πρέπει να ενδώσω στο φθόνο μου και να διεκδικήσω την αξία από κάποιον που δεν νομίζω ότι την αξίζει.

Β) Πρέπει να κοιτάξω κάπου αλλού για να μάθω πώς θα τη διαχειριστώ.

Το πρώτο ενδεχόμενο έχει να κάνει με το ότι ΕΓΩ καθορίζω το τι είναι σωστό και τι είναι λάθος. Αν θέλω αξία και το θεωρώ σωστό, τότε πρέπει να κάνω ό,τι περνάει από το χέρι μου για να το καταφέρω. Αυτό με άλλα λόγια σημαίνει ότι δεν υπάρχει αντικειμενικά σωστό πέρα από αυτό που εγώ νομίζω σωστό ΑΡΑ εγώ είμαι το μέτρο του σωστού και του λάθους.

Μπορούμε να φανταστούμε την εξής ερώτηση σε κάποιον που σκέφτεται με αυτό τον τρόπο:

Ερ: Και πού ξέρεις ποια είναι η αξία σου και ότι αδικήθηκες – και ότι αν κάνεις αυτό που θες αυτό θα αφορά την αξία σου με ακρίβεια; Πώς ξέρεις τι σου αξίζει;

Απ: Επειδή εγώ το ορίζω ουσιαστικά.

Το πρόβλημα με αυτό τον τρόπο σκέψης είναι ότι καταστρέφει την κοινότητα, ίσως την πιο σημαντική ανάγκη του ανθρώπου, και το χώρο μέσα στον οποίο κάποιος θα βρει αξία. Αν οι άνθρωποι σκέφτονται έτσι, αν η ζηλοφθονία τους είναι ενδεικτική της κοσμοθεωρίας τους, τότε κανείς δεν θα μπορέσει να συνυπάρξει με κανένα. Γι’ αυτό είναι που ο Παύλος στο Γαλ.5:15 λέει: αν όμως δαγκάνετε και τρώτε ο ένας τον άλλον, προσέξτε μήπως αλληλοεξοντωθείτε. Αν το άτομο βάλει τον εαυτό του σαν την ύψιστη αρχή, η κοινότητα είτε θα διαλυθεί, είτε θα γίνει εντελώς απάνθρωπη, και η ζηλοφθονία είναι κάτι το φυσιολογικό με το οποίο πρέπει να ζήσουμε.  Αλλά και το ίδιο το άτομο θα εθιστεί στο να αναζητά όλο και περισσότερη αξία στη ζωή του από τους γύρω του, με αποτέλεσμα να ζει μια ανυπόφορη ζωή.

Β) Στη δεύτερη κοσμοθεωρία, ο άνθρωπος βρίσκει την αξία του και το σωστό/λάθος σε ένα μεταφυσικό πλαίσιο. Αυτό σημαίνει ότι το άτομο δεν μπορεί να αποφασίσει μόνο του τι είναι το καλό και το σωστό, αλλά ούτε και το ποια είναι η αξία του ΜΟΝΟ του. Κάπου θα πρέπει να κοιτάξει για αυτό.

Η αξία είναι κάτι που απαιτεί πρόσωπα. Είναι κάτι που κάποιος αναγνωρίζει σε εσένα και κάποιος σου τη δίνει. Αν η αξία μας είναι τόσο σημαντικό τμήμα αυτού του κόσμου, τότε πρέπει να αναρωτηθούμε ποια αρχή πίσω από τον κόσμο είναι προσωπική, ώστε να υπάρχει ανθρώπινη αξία σε αυτόν (αναφορά στον Schaeffer). Αυτό αναγκαστικά μας οδηγεί στον προσωπικό Θεό, ο οποίος έδωσε αξία στον άνθρωπο με το να τον αγαπά και να ενδιαφέρεται για αυτόν.  Και αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να διασωθεί η κοινότητα και να διατηρηθεί με σχέσεις αγάπης, αλληλοσεβασμού και αλληλεγγύης.

Ο κόσμος μας είναι κόσμος προσώπων που φτιάχτηκε από ένα πρόσωπο. Η πρωταρχική αμαρτία έφερε διχόνοια μεταξύ των ανθρώπων, αποξένωση και ενοχή, η οποία εκδηλώνεται σε κάθε μορφή σχεσιακής δυσαρμονίας, συμπεριλαμβανομένης της ζηλοφθονίας. Το αντίθετο της ζηλοφθονίας είναι το να χαίρεσαι με τη χαρά του άλλου και να μην χάνεις ευκαιρία να αποδίδεις τιμή στον άλλο. Αυτό όμως προϋποθέτει ότι εσύ ο ίδιος πρώτα χαίρεσαι στην αξία που σου χαρίστηκε, που δεν κέρδισες και γι’ αυτό μπορείς να μην ανταγωνίζεσαι τους άλλους για την αξία τους. Το μέτρο της αξίας σου και των άλλων είναι το εξής: Ιωάν.3:16, πράγμα που μας δείχνει ότι ο άνθρωπος δεν είναι καθόλου φτηνός για το Θεό. Φτηνός γίνεται μόνο όταν εμείς προσδίδουμε αξία στον εαυτό μας την οποία ο Θεός δεν μας έδωσε, ακριβώς επειδή είναι υποδεέστερη της θυσίας του Θεού. Μέσα από τη βιβλική αφήγηση μπορούμε μόνο να κατανοήσουμε το μέγεθος αλλά και τα αίτια του προβλήματος, και μέσα από την αναστροφή της πορείας δια του Χριστού μπορούμε να έχουμε αποκατάσταση στις σχέσεις μας, ακριβώς επειδή έχουμε πληρέστερη εικόνα του εαυτού μας.

Γιατί η ζηλοφθονία είναι αμαρτία και μάλιστα θανάσιμη;

Επειδή αν ασχοληθείς υπερβολικά με τον εαυτό σου και το τι εσύ θεωρείς σωστό και δίκαιο, τότε τυφλώνεσαι απέναντι σε ένα συμπαντικό σχέδιο του Θεού, το οποίο θέλει να αναζητήσεις την αξία σου και την αξία του άλλου σε Αυτόν. Διαφορετικά όχι μόνο ακυρώνεις το τι ο Θεός έκανε σε εσένα, αλλά και το τι έκανε για τους άλλους.

Χωρίς το Θεό δεν μπορούμε να εξηγήσουμε την προέλευση της ανθρώπινης αξίας, ούτε να έχουμε ένα μέτρο αυτής.

Η ζηλοφθονία δεν έχει τέλος επειδή υπάρχει κάτι το ακόρεστο στην ψυχή του ανθρώπου. Αν ικανοποιήσεις την επιθυμία σου για να ‘διορθώσεις’ την συμπαντική τάξη, αυτό δε σημαίνει ότι θα νιώσεις πληρότητα, αλλά μάλλον ότι σύντομα θα θελήσεις και πάλι να τη ‘διορθώσεις’. Μπροστά στις δύο κοσμοθεωρίες που εξετάσαμε, ο άνθρωπος μπορεί να τα έχει καλά με τον εαυτό του αλλά και με τους άλλους μόνο σε μία Χριστιανική αντίληψη των πραγμάτων.

Ερωτήσεις για συζήτηση:

Ποιοι άνθρωποι έχουν αξία και γιατί; Πώς θα απαντήσεις σε αυτή την ερώτηση;

Σε ποια σημεία της ζωής σου νιώθεις να είσαι ζηλόφθονος; Γιατί νομίζεις ότι συμβαίνει;

Μπορεί η ζηλοφθονία να είναι μέσα στην εκκλησία;

Γιατί ο Παύλος λέει ότι ‘αν ήθελα να αρέσω σε ανθρώπους δεν θα ήμουν δούλος Χριστού;’

Πώς θα σκεφτώ αν δίκαια νιώθω αδικημένος και μπορώ να το δικαιολογήσω; (Μπορείς να αναλάβεις την ευθύνη της δίκαιης απόκρισης;)

Ετικέτες:

Τελευταίες αναρτήσεις

Άρθρα πάνω στην πίστη, φιλοσοφία και κουλτούρα